TOSCA COMES HOME

Tosca

Oksana Kramereva (Tosca) en Cailin Bratescu (Caravadossi). © Foto De Lawei | Staatsopera van Tatarstan

 

Tosca, opera geschreven door Giacomo Puccini op een libretto van Luigi Illica en Giuseppe Giacosa naar La Tosca van Victorien Sardou uit 1887. Het verhaal speelt zich af in 1800 in Rome, te weten in de kerk Sant’Andrea della Valle (1e akte), het Palazzo Farnese (2e akte) en het Castel Sant’Angelo (3e akte).  De opera werd op 14 januari 1900 voor de eerste keer opgevoerd in het Teatro Costanzi in Rome. Bijgewoonde voorstelling door de Staatsopera van Tatarstan op 31 oktober 2018, Stadsschouwburg Nijmegen.

Floria Tosca: Oksana Kramareva
Mario Cavaradossi: Akhmed Agadi
Scarpia: Stanislav Trifonov
Cesare Angelotti: Yuri Ivshin
Sacristarius: Aydar Nurgayanov
Spoletta: Oleg Machin
Muzikale leiding: Renat Salavatov
Orkest: Orkest van de Staatsopera van Tatarstan
Koor: Koor van de Staatsopera van Tatarstan
Regie: Yuri Isaakovich Alexandrov

(rolverdeling conform opgave producent)

“Vooruitgang bestaat niet, en dat is maar goed ook, want zoals het is, is het al erg genoeg.” Deze uitspraak van Gerard Reve is samenlevingsbreed van toepassing, maar geldt bij uitstek voor de in waanzin toenemende uitwassen van het Regietheater. In de Brusselse Zauberflöte namen drie blootborstige dames op het podium plaats om hun moedermelk af te kolven. Damiano Michieletto vond het nodig om de door hem geregisseerde Guillaume Tell op te leuken met een gang bang. En ook al laten we deze excessen buiten beschouwing, er is nooit één goede reden gegeven waarom opera’s “geactualiseerd” zouden moeten worden. Pierre Audi verklaarde in een afscheidsinterview in Het Parool dat librettogetrouwe uitvoeringen “niet meer kunnen”. Helaas lichtte hij deze uitspraak niet toe, noch werd hem om een toelichting gevraagd.

Er zijn talloze bezwaren te bedenken tegen “de moderne operaregie”. Allereerst denk ik aan de zangers die lijden onder de excessen van regisseurs. Ze worden menigmaal onderworpen aan de conceptuele grillen van regisseurs die van het belangrijkste element, de muziek, weinig of niets begrepen hebben, noch van het historische kader van de plot, noch van het genie van de componist of de bedoelingen van de librettist. Ook denk ik aan het operapubliek dat ongevraagd de krankzinnigste discrepanties krijgt voorgeschoteld tussen tekst en toneelbeeld. Er groeit een hele generatie op die nog nooit opera’s in hun originele vorm heeft bijgewoond, en zich niet beter wetend schikt naar de schabouwelijke machinaties van de regisseur, het oliemannetje dat in volcontinudienst slechte imitaties van de merkproducten  “Beethoven”, “Puccini” en “Verdi“ bij Mensen van Nu aflevert. Inclusief een medaille voor het lidmaatschap van de fanclub voor urgent, grensverleggend muziektheater.

Momenteel toeren er twee Tosca’s door Nederland, één van De Reisopera, die wij eerder bespraken, en één van de Staatsopera van Tatarstan. De tijd dat de Oost-Europese gezelschappen van belabberde kwaliteit waren, is al lang voorbij. Zeker, voorheen kwam het niet zelden voor dat er van de vier solisten één uitstekend was, twee middelmatig en één niet om aan te horen. Ook de spreekwoordelijke bordkartonnen decors  behoren tot het verleden (hoewel…). Desalniettemin kijken Mensen van Nu uit snobistische motieven nog steeds neer op een gezelschap als de Staatsopera van Tatarstan. Geheel ten onrechte.

 

Recht voor zijn raap

Wij woonden in Nijmegen een voortreffelijke uitvoering bij, recht voor zijn raap in de beste zin van het woord. Wat een verademing, een Tosca die zich in het Rome van 1800 afspeelt, zoals Puccini het nadrukkelijk wilde, zonder stuntelige technologische gebbetjes, zonder pseudo-intellectuele concepten en zonder potsierlijke actualiseringen.

De decors leden nog enigszins aan de clichématige onvolkomenheden zoals wapperende schilderijen en de lachspieren prikkelende, indrukwekkend bedoelde zuilen. Bij de Tataren moet men de kunst van het weglaten nog onder de knie krijgen; met alleen enkele rekwisieten als decor zou de voorstelling aan volwassenheid winnen. Maar de uitzonderlijk sterke personenregie en  de prachtige kostuums maakten alles goed en werden zo mogelijk nog overtroffen door het muzikale gedeelte. Want de Opera van Tatarstan pakte uit met enkele uitzonderlijk fraaie stemmen, te beginnen met  Oksana Kramareva, de ster van de avond, in de titelrol. Zij zong al eens een indringende Abigaille (Nabucco) onder Muti  en leverde met haar krachtige spinto een indrukwekkende en perfecte Tosca af, een jaloerse en kwetsbare vrouw die desalniettemin de wilskracht opbouwt om Scarpia aan het mes te rijgen. Iets minder indrukwekkend was Akhmed Agadi als Cavaradossi. Agadi, solist van het Mariinsky Theater, zong de aria “E ’lucevan le stelle“,  onlangs door een deskundige jury uitgeroepen tot de fraaiste opera-aria aller tijden, aanvankelijk wat aarzelend om af te ronden met puur Italiaanse passie: het Nijmeegse publiek toonde een enthousiasme dat het sinds het bezoek van de Duitse keizer Hendrik V in 1125 niet meer gekend had. Agadi is sterk in forte passages, maar heeft weinig projectie als de gashendel wat teruggedraaid moet worden. Ook zijn inzetten waren vaak aarzelend. Stanislav Trifonov, die naarmate de voorstelling vorderde groeide in zijn rol van Scarpia, is solist van het Bolshoi Theatre te Minsk en beschikt over een diepe, krachtige bariton; hij was every inch de overtuigende schurk die Scarpia hoort te zijn. Luistert u eens naar Trifonov in dit fragment van Rimski-Korsakovs De bruid van de tsaar

 

Verademing

Het orkest stond volgens de mij verstrekte informatie onder leiding van dirigente Alla Kulbaba, maar het bleek Renat Salavatov, de boezemvriend van Gergiev, te zijn die in Nijmegen op de bok verscheen. Er werd enigszins vlak gespeeld; de orkestrale passages waren nogal keurig en schools, maar in de begeleiding van de zangers deed het orkest wat het moest doen. De Russische regisseur Yuri Isaakovich Alexandrov behoort tot het type regisseurs dat niet zichzelf of zijn “concept” centraal stelt, maar de opera en de componist. Welk een verademing. Zijn regie van Prokofievs opera Semyon Kotko won Het Gouden Masker, de belangrijkste theaterprijs in Rusland. Ook deze Tosca ziet er heel goed uit: geen conceptuele hupsafladder, maar “gewoon” Tosca, met een sterke personenregie en fraaie kostuums. Yuri Isaakovich Alexandrov vertelt op aanstekelijke wijze het verhaal, en dat is ook de taak van de regisseur.

De laatste akte was zonder meer om de vingers bij af te likken. De Engelenburcht! Kruitdampen in de zaal! Een springende Tosca! Welk een genot. Wilt u ook genieten van een heerlijke Tosca, en bent u meer geïnteresseerd in Puccini en mooie stemmen dan in de moeilijke jeugd van deze of gene regisseur, bezoek dan zeker deze voorstelling. Tatarstan is just around the corner.

Er zijn nog voorstellingen in diverse Nederlandse steden (Italiaans met Nederlandse boventiteling) t/m 11 november.

 

Olivier Keegel (gepubliceerd op 1 november 2018)

 

3 Comments

  1. Esther Chayes schreef:

    Die staat er weer mooi op! Het fijne van jouw recensies is, dat, met veel humor, de hele setting aan bod komt, cast, orkest, regie, maar ook de zieleroerselen van een publiek, de status quo en de achtergrond van de plaats van uitvoering, de achtergrond en ontstaansgeschiedenis van het werk, het huidige tijdsbeeld waar de operaliefhebber zich in geplaatst ziet, evenals de zanger van nu, en soms de ludieke tragikomische belevenissen van de recensent op reis. Voor mij is dat de 3D kwaliteit, qua tijd en plaats en perspectief uit alle invalshoeken gefilmd.

  2. Hans van Verseveld schreef:

    Het is mij helemaal duidelijk, ik heb een goede, misschien zelfs degelijke Tosca gemist, maar je kent mijn aversie tegen het werk, dus die twee giga tenoren in Amsterdam gisteravond genoten de voorkeur.

  3. Ad Middendorp schreef:

    Gewoon ouwerwets conservatief genieten! Zelfs mijn vriend Borat fleurde helemaal op.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.