CIMAROSA BELEEFT DAG VAN ZIJN LEVEN

Il Matrimonio Segreto

Il matrimonio segreto | De Nationale Opera. Foto: © Michel Schnater.

IL MATRIMONIO SEGRETO, een opera in twee actes van Domenico Cimarosa. Libretto van Giovanni Bertati, naar het toneelstuk The clandestine marriage van George Colman  en David Garrick. Voor het eerst uitgevoerd op 7 februari 1792,  in het Kaiserliches und Königliches Hoftheater te Wenen. Bijgewoonde voorstelling: 26 juni, Het Muziektheater, een productie van De Nationale Opera Studio, De Nederlandse Reisopera en Opera Zuid.

 

Carolina: Julietta Aleksanyan
Elisetta: Verity Wingate
Fidalma: Polly Leech
Paolino: Lucas van Lierop
Il conte Robinson: Martin Mkhize
Geronimo: Cody Quattlebaum

Dirigent: Gianluca Capuano
Orkest: Orkest van de Achttiende Eeuw
Regie: Monique Wagemakers

Muziek:
Uitvoering:
Regie:


De von Webers

Iedereen houdt van geld, en wel het meest zij die “er niet om geven”. Niet om geld geven past bij swami’s, SP’ers en alle  andersoortige gekkies die hun levensagenda volkladden met onprofijtelijke bezigheden en neerkijken op anderen die een deugdelijke opleiding te gelde hebben gemaakt. Tot de laatste groep met een pecuniaire achterstand en een ferme afstand tot de arbeidmarkt behoorde de heer J. Christus, die zich weliswaar verdienstelijk maakte door water in wijn te veranderen (recept graag!), maar in blinde, jaloerse woede ontstak als Jan Met De Pet an honest buck trachtte te verdienen. Mattheüs XXI 12-13 beschrijft hoe Jezus de tempel betrad en “allen, die verkochten en kochten” d’ruit schopte. Zonder, voor zover bekend, de andere wang toe te keren. De timmermanszoon uit Nazareth, die zich kortelings met de visserij had beziggehouden, was een typische, agressieve anti-kapitalist die een spaak stak tussen het zacht en aangenaam zoemende wiel van vraag en aanbod.

Ook Leopold Mozart was een groot voorstander van het welbegrepen eigenbelang, de sleutel tot een betere wereld, zoals wij allen weten. Voor Leopold werd de filosofische stap van eigenbelang naar die betere wereld enigszins gefrustreerd door een van de meest naargeestige families uit 18e-eeuw Europa: de von Webers. Wat een onaangename mensen! Wolfgang Amadeus Mozart trad in het huwelijk met Constanze von Weber, hoewel Amadee eigenlijk op een zuster van Constanze viel. Deze Constanze was afstotelijk lelijk en heeft in die hoedanigheid nadrukkelijk bijgedragen aan Mozarts relatief vroege dood. Verder was zij in het bezit van een schabouwelijke louche oom, de apotheker Carl Maria von Weber, de uitvinder van barbituraten die onder de merknamen  Euryanthe en Oberon frequent over de toonbank gingen, en aldus een afdoende middel waren voor de vele stakkers die aan slapeloosheid leden. Er was nog geen tv! Slapeloosheid was volksvijand nummer 1.

 

De Billy van IKEA

Terug naar het huwelijk van Mozart en Constanze. De heer des huizes kon componeren wat hij wilde -een KV466 hier, een KV361 daar-, toch waren er huishoudelijke klusjes, die ook voor rekening van de maestro kwamen. Zo gebeurde het dat de familie Mozart tot de aanschaf van een boekenkast diende over te gaan. “Doe maar gewoon een Billy”, gaf Constanze te kennen. Maar Wolfie had andere plannen. Hij richtte zijn schreden richting Ikea, en noteerde, met in de linkerhand een duimstok en in de rechterhand een opschrijfboekje, stiekem alles wat er over kasten te weten valt (die methode was hem bij Haydn ook goed bevallen). Hij wendde zich tot zijn reguliere  houtleverancier, en liet alles op maat gemaakt thuisbezorgen.

Die zaterdag sloeg Wolfie zijn wekelijks partijtje kegelen over, en zette hij zich aan de vervaardiging van zijn zelfgemaakte boekenkast. Binnen een mum van tijd stond het meubelstuk bij de Mozartjes te pronken; slechts één vleugelmoertje moest nog aangedraaid worden. Maar dat ene vermaledijde vleugelmoertje verhinderde eigenhandig het ontstaan van De Perfecte Kast.  Mozart, een mens als u en ik, draaide aan het moertje, en draaide, en draaide … En kwam tot de verbijsterende  conclusie die talloos veel miljoenen hebben moeten trekken die wel eens een Ikea-meubel in elkaar trachtten te knutselen: na een aanvankelijk, uit naïef optimisme voortkomend  “wat draait deze makkelijk” komt al snel de ontstellende ontdekking: hij draait dol! Alle Himmelmillionendonnerwetter, heiliges Kanonenrohr!

Wat een pronkstuk in Mozarts huiskamer had moeten worden, werd een wreed object dat hem dagelijks tergend toeschreeuwde: IK BEN EEN KAST WAAR IETS AAN MANKEERT, IK BEN NIET VOLMAAKT.

Mozart doopte deze kast “De Cimarosa’.

Geen Mozart, geen Rossini

Domenico Cimarosa (1749 – 1801) is de enige componist die ooit ter dood werd veroordeeld, helaas niet vanwege zijn stomvervelende muziek, maar vanwege het aanhangen van politieke aberraties die rond 1790 en vogue waren. Cimarosa schreef meer dan 80 opera’s. Die worden niet uitgevoerd. Op die ene na, Il Matrimonio Segreto, een  smakeloos muziekgeval waarin de componist de ene keer de Mozart-vleugelmoer doldraait, en de andere keer de Rossini-vleugelmoer naar de verdommenis helpt. Tegenwoordig hebben wij de nieuwe verworvenheid die “pocket opera” heet.

Onegin, Bohème wordt in een half uurtje de nek omgedraaid vanwege de vooral in het Oosten van Nederland optredende  ultrakorte spanningsboog tussen Big Mac en Playstation. En dan is er een keer een opera die bij uitstek geschikt is om in pocket-versie uit te voeren (wij adviseren 7 à 10 minuten), zitten we bijna drie uur lang te luisteren  naar een musicologisch barbituraat dat zelfs Dolf Jansen nog het zwijgen zou kunnen opleggen. Tip voor Mensen van Nu: noem Il Matrimonio Segreto een “te weinig opgevoerd pareltje”.

De in onbenulligheid uitblinkende ouverture is gepikt van Mozarts “Zauberflöte”, de rest van “Le Nozze di Figaro”; waarschijnlijk in het schemerdonker ontvreemd want van de brille van Mozart bleef niet veel over dan een eindeloos doorzeurende notenbrij. Wij prefereren Waldo de los Rios (kijk hier! onbetaalbaar!).

 

Lachen, man !

Verhaaltje even doen? Carolina en Paolino zijn twee maanden geleden in het geheim getrouwd, en het wordt tijd om Carolina’s vader, Geronimo, hun onbeduidende  geheimpje te verklappen. Paolino heeft Een Plan. Hij heeft het als Geronimo’s bediende voor elkaar gekregen om  Carolina’s oudere zus Elisetta met graaf Robinson te laten  trouwen. Hij hoopt dat Geronimo met dat huwelijk zo verrukt zal zijn, dat hij in de algehele feestvreugde het geheime huwelijk van Paolino en Carolina met de mantel der liefde zal bedekken en Paolino in de familie zal worden verwelkomd. Schwamm d’r über!  [SPOILER ALERT!] Echter, bij Robinson vatten geheel andere ideeën post. Voornamelijk omtrent Carolina’s zus. Welke, dat gaan wij u niet verklappen, maar pijn in de buik van het lachen gegarandeerd! Voor meer informatie zie Lanting, John en Lach, Theater van de – .

 

Saaie muziek, sublieme uitvoering

De keerzijde van de medaille blinkt deze keer uitbundig, want orkest en zangers wisten met louter muzikale middelen deze niets-aan-de-hand muziek in lang niet slecht klinkende brokken op te dienen. En laten we eerlijk zijn, wij genoten echt wel van aria’s als “Perdonate, signor mio” (luister hier), gezongen door de pittig fraserende Julietta Aleksanyan; zij was met haar dragende prachtstem de ster van de avond en gaat ongetwijfeld een mooie toekomst tegemoet. De aria “Pria che spunti in ciel l’aurora” (luister hier naar de fantastische Edgardo Rocha) werd vertolkt  Lucas van Lierop (opgeleid in Canada) die nog wel het een en ander kan opsteken op het gebied van projectie en dictie. “Senza, senza cerimonie”  (luister hier) werd fraai gezongen door Martin Mkhize; jammer dat zijn Graaf Robinson niet wat geborneerder werd neergezet, nu was het een clown te midden der clowns, hetgeen het dramatisch contrast niet ten goede kwam. De aria’s en komische momenten waren hoogtepuntjes die de kleine drie uur tierelantijnmuziek dragelijk maakten. Wat werd er, godzijdank, fantastisch gezongen door de jonge solisten van De Nationale Opera Studio! Wij doen hier ons uiterste best de clichématige kwalificatie “fris” buiten beeld te houden. “Fris” als in “frisse, jonge stemmen”. Alle scherts ter zijde: Duitsland kan binnenkort weer enkele operakanjers inlijven.

 

Safe haven Monique Wagemakers

Bij regisseur Monique Wagemakers voelen wij ons altijd redelijk op ons gemak. Haar regies zijn steeds gevrijwaard van de saliromanische neuroses die het werk van vele van haar collega’s kenmerken. Als wij het goed begrepen hebben, situeert Wagemakers de opera, gezien de kledingrekken en paspoppen, in een naar Bruidsboutique “La Romance” te Bleskensgraaf gemodelleerde setting, en dit leverde ontegenzeggelijke vermakelijke en spitsvondige beelden op. Een paar dingetjes, niets ernstigs, waren toch jammer. De geënsceneerde ouverture, opgeleukt met een eindeloze vrijpartij (is er nu niet eens iets anders te verzinnen), is volkomen ten onrechte een conditio sine qua non in het Hedendaags Muziektheater. En waarom Paolino en Carolina, die net als de overige protagonisten op z’n 18e-eeuws gekostumeerd waren, tijdens hun vluchtpoging plotseling in een hedendaagse spijkerbroek en leren jack gehuld waren, was voor de eenvoudigen van geest onder ons niet op voorhand duidelijk. Kwalijker was de quasi-diepzinnigheid van de geblinddoekte dramatis personae tijdens het slot van de opera. Mensen van Nu met hun benijdenswaardige lenigheid van geest die wij helaas ontberen,  zullen er ongetwijfeld van gesmuld hebben.

In oktober 2018 werd Il Matrimonio Segreto in Luik uitgevoerd. Regisseur Stefano Mazzonis di Pralafera, een eenzame held in de verziekte Europese operawereld, “plaatste” de 18e-eeuwse opera in een 18e-eeuwse omgeving en met 18e-eeuwse kostuums. Wij zien daar een zekere logica in.

Het orkest van de achttiende eeuw deed er alles aan om de muzak van Cimarosa nieuw leven in te blazen, inclusief een fraaie ongelijke inzet die de authenticiteit zeer ten goede kwam. Het orkest  droeg eveneens nadrukkelijk bij aan de dragelijkheid van de avond. Het musiceerde onder leiding van dirigent  Gianluca Capuano   voortreffelijk. We zijn niet anders gewend.

 

Vilein

Opmerkelijk, ten slotte, was de ondertitel die DNO aan deze hernomen opera uit 2016 meegaf: “Een komische en sprankelende opera.” In 2016 luidde de ondertitel nog “Een vileine en ondeugende opera.” Maar sinds DNO een onwelgevallige recensent de deur wees vanwege zijn “vileine” recensies, leek het opportuun om het woord “vilein” uit de DNO-vocabulaire te schrappen.

 

Olivier Keegel

Gepubliceerd 27 juni 2019


14 Comments

  1. Basia Jaworski schreef:

    Laat ik nou de opera echt leuk vinden! Ik geef toe, het is een niemendalletje, maar een ontzettend leuk niemendalletje. Maar ik moet toegeven dat ik van je recensie heb genoten!

    Een kleine discografie:

    https://basiaconfuoco.com/2018/10/27/il-matrimonio-segreto-een-enigszins-in-de-vergetelheid-geraakt-niemendalletje/

  2. Thea Derks schreef:

    Genoten van je geestige stuk. Mag je er dus weer in bij DNO?

  3. Mauricio Fernandez schreef:

    Ik ben het absoluut niet mee eens dat Matrimonio een tweederangs stuk is. Het probleem zit in het feit dat wij ‘mensen van nu’ niet meer de gein uit voorbije tijden begrijpen, zo plaatgeslagen als wij zijn door o.m. de dagelijkse idiotie die door vooral de tv wordt rondgestrooid. Cimarosa vergelijken met Mozart of zelfs Rossini levert geen eindconclusie op, het zijn werelden apart en als het om het ‘komisch’ element gaat, ik kan eerlijk gezegd niet meer lachen om de vondsten in Nozze of zelfs Barbiere, hoeveel ik van Mozart en Rossini houd. En moeten wij nog geamuseerd worden door de grappige (sic) elementen in Rosenkavalier of Meistersinger?? Nou, ik krijg de lachspieren niet in werking hiermee, noch van de tekst noch van de muziek.
    Cimarosa heeft de pech dat hij vooral bekend is door dit ene werk terwijl hij een belangrijke komponist was van opere serie, hetzelfde lot wat Rossini heeft getroffen. Om maar een voorbeeld te noemen van een saillante opera seria van Cimarosa: luister eens naar Orazi e Curiazi!

    • Olivier Keegel schreef:

      Beste Mauricio, dank voor je reactie. Ik vind de muziek van Il Matrimonio Segreto zéér voorspelbaar, en daardoor niet boeiend. Heb Orazi e Curiazi beluisterd: bevalt mij inderdaad beter! 🙂

  4. G.A.C.H. Blenderman schreef:

    Ik ken de opera niet maar het stuk lezen is een genot. Fijn dat het orkest goed was en de solisten mooi zongen. Verder misschien een kwestie van smaak.

  5. Henk Rentenaar schreef:

    Dank voor de onderhoudende en zeer “to the point” recensie, Olivier.

  6. Onno Alink schreef:

    Genoten van weer een interessant en boeiend relaas over een uitvoering van een minder geniale opera. Ook die kunnen de moeite waard zijn als de uitvoering op een goed niveau is. Een oud-collega zei mij altijd “zelfs een baksteen krijg je lekker met een goede saus”. Maar het meest heb ik genoten van de schets die je ons gaf van de timmermansknecht in de Levant. Die schets deed me denken aan de uitspraken vroeger van een bevriende psychiater in Amsterdam, die het leven van JC had geanalyseerd volgens de heden geldende psychiatrische kennis en inzichten. Dat leverde een zeer interessant beeld op.

  7. Olivier Keegel schreef:

    “De Timmermansknecht in de Levant.” Rèspèk! 😊

  8. Paul Kuiper schreef:

    Zelden zo’n enthousiaste recensie gezien!
    →”pijn in de buik van het lachen gegarandeerd”
    →”wij genoten echt wel van aria’s als “Perdonate, signor mio”, gezongen door de pittig fraserende Julietta Aleksanyan; zij was met haar dragende prachtstem de ster van de avond en gaat ongetwijfeld een mooie toekomst tegemoet.”
    →“Senza, senza cerimonie” werd fraai gezongen door Martin Mkhize”
    → “De aria’s en komische momenten waren hoogtepuntjes”
    → “Wat werd er, godzijdank, fantastisch gezongen door de jonge solisten van De Nationale Opera Studio!”
    → “Duitsland kan binnenkort weer enkele operakanjers inlijven.”
    → “Bij regisseur Monique Wagemakers voelen wij ons altijd redelijk op ons gemak”
    → “dit leverde ontegenzeggelijke vermakelijke en spitsvondige beelden op”
    → “Het orkest van de achttiende eeuw deed er alles aan om de muziek van Cimarosa nieuw leven in te blazen”
    → “Het musiceerde onder leiding van dirigent Gianluca Capuano voortreffelijk.”

    Vroeger schreef Olivier Keegel wel eens tamelijk kritisch, maar tegenwoordig kan de lof niet op!

  9. Olivier Keegel schreef:

    Mijn lievelingscomponist Cimarosa brengt mij altijd in opperbeste stemming.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.