100e GEBOORTEDAG LEONARD BERNSTEIN

Candide

Alan Clayton (Candide) & Mitglieder des Tanzensembles. (Foto: Monika Rittershaus)

Candide, Operette van Leonard Bernstein gebaseerd op het gelijknamige boek van Voltaire. Voor het eerst opgevoerd in 1956 op een libretto van Lillian Hellman, maar sinds 1974 vaker met een tekst van Hugh Wheeler, die trouwer is aan de novelle van Voltaire. Oorspronkelijke lyrics van Richard Wilbur. Andere bijdragen tot de tekst zijn van John Latouche, Dorothy Parker, Lillian Hellman, Stephen Sondheim, John Mauceri, John Wells en Bernstein zelf. Maurice Peress en Hershy Kay droegen bij tot de orkestraties. Premiere in de Komische Oper Berlin op 24 november 2018.

Voltaire/Dr. Pangloss: Franz Hawlata
Candide: Allan Clayton
Kunigunde: Nicole Chevalier
The old Lady: Anne Sofie von Otter
Maximilian: Dominik Köninger
Paquette: Maria Fiselier
Cacambo: Emil Ławecki
Governor: Adrian Strooper
Vanderdendur: Ivan Turšić
Martin: Tom Erik Lie

Dirigent: Jordan de Souza
Regie: Barrie Kosky

Muziek:
Inszenierung:

In aanwezigheid van Bernsteins dochters Jamie en Nina en een neef uit de VS vond op 24 november in een vrijwel uitverkochte Komische Oper Berlin de première plaats van Candide, een ruim 3 uur durende knotsgekke reis over drie continenten. Candide, bastaardzoon van baron Thunder-ten-Tronck, is niet bepaald de ideale keuze voor Cunegonde, de dochter van dezelfde baron Thunder-ten-Tronck. Candide is een rasoptimist, ondanks een hele serie van tegenslagen: hij slaat op de vlucht, hij lijdt honger en schipbreuk, en overleeft oorlog, inquisitie en moordpartijen. Wanneer Candide en Cunegonde elkaar eindelijk weer ontmoeten, heeft de dekselse meid haar maagdelijkheid verloren en van de daaraan ten grondslag liggende activiteit haar beroep gemaakt. Dit wekt enige frustratie en cynisme bij Candide.

Aan de voorkant van het programmaboekje was een blauwe wereldkaart getekend met de mondiale route die de twee hadden afgelegd: Cunegondes route in het zwart, die van Candide in het oranje. Een alleraardigste vondst.

Hoe portretteert regisseur Barrie Kosky al deze locaties overal ter wereld? Meestal op een leeg zwart podium, met meer dan 800 kleurrijke kostuums en slim gekozen rekwisieten, hetgeen steeds weer een verrassend toneelbeeld oplevert. Candide is een “operamusical” waar men goed de vaart in moet zetten en overdrijving niet geschuwd hoeft te worden.

In de eerste akte bevinden we ons in het kasteel van de graaf, in de privéschool van Dr. Pangloss/Voltaire, waar Cunegonde, haar broer Maximiliaan, de meid en Candide (zijn naam betekent naïef, argeloos, onschuldig) op houten schoolbanken hun lessen over een ultra-optimistische levensbeschouwing volgen. In Otto Pichlers bewonderenswaardige choreografie zweven 12 dansers vrolijk over het podium, steeds in nieuwe gedaanten, geflankeerd door een grote groep figuranten.

De tweede akte wordt door Kosky geënsceneerd als absurdistisch theater. Om er een luxeleventje op na te kunnen houden, heeft Cunegonde een carrièreswitch gemaakt naar het oudste beroep ter wereld: ze zingt het beroemde Glitter and Be Gay. De eens zo tedere geliefden ontmoeten elkaar in Venetië en hebben elkaar niets meer te vertellen.

Eerder ontmoeten we nog Hendrik de Achtste, Ludwig II van Beieren, Lodewijk XIV van Frankrijk, Mary Stuart en Cleopatra. We beleven ook een Portugees “autodafe”, een aardbeving in Lissabon met meer dan 60.000 doden, de inquisitie, oorlog, een syfilisplaag, de valse paus Urbanus X en de strijd tegen de jezuïeten. Voltaire alias Dr. Pangloss, zeer komisch met zijn kingsize krullende pruik, helpt het publiek zijn weg te vinden in de verschillende landen en tijden

Dirigent Jordan de Sousa beheerst de juiste toon tussen opera, operette, musical en vaudeville. Met een knipoog werkte hij zich gemakkelijk door de verschillende tijdperken en stijlen heen.

Deze productie heeft zijn succes vooral te danken aan tenor Allan Clayton in de titelrol, die in al zijn vezels puur speelplezier uitstraalt. Nicole Chevalier schittert als Cunegonde dankzij haar geweldige stem en expressiviteit. Mezzo Anne Sophie von Otter, als the Old Lady, is niet helemaal tekstvast in haar lange, gesproken monoloog. Maar vocaal en qua podiumprésence weet ze het publiek onmiddellijk voor zich in te nemen. Tom Erik Lie als androgyne schoonmaakster/schoonmaker oogstte veel bijval met zijn/haar eindeloze lijst van menselijke fouten.

De decors en rekwisieten van Rebecca Rinst zijn prachtig: de gouden regen in Eldorado, de kleurrijke bevolking omringd door vuurrode schapen. De kostuums van Klaus Bruns zijn al even spectaculair. Herhaaldelijk verschijnt een wereldbol, aanvankelijk langzaam heen en weer rollend, maar uiteindelijk als hemelsblauwe planeet gedragen op de handen van de dansers. Na de zware beproevingen op zijn reizen door de “beste van alle werelden” wil Candide ten slotte nog slechts een huisje met een tuin.

Pretentieloze handenarbeid is het enige middel om het leven draaglijk te maken. Een raad die ook Voltaire ter harte nam toen hij op 64-jarige leeftijd een landgoed in Ferney kocht en dit tot zijn dood beheerde (“Il faut cultiver son jardin”). Net zoals Voltaire verschillende literaire stijlen toepaste, zo gebruikte ook Bernstein een verscheidenheid aan muziekstijlen. Hiermee verrast hij de luisteraar en zet hem vaak op het verkeerde been. “I am easily assimilated!” Welke componist anders zou dat geschreven kunnen hebben?

Er was uitbundig gejubel en een langdurig applaus voor een spetterende uitvoering van deze Amerikaanse “operamusical”.

Verdere opvoeringen op 1, 12, 21, 31/12/2018 (op Silvester tweemaal), 10, 25/1, 3/2, 27/3, 3/4. en 30/6/2019.

Daniela Debus (Gepubliceerd op 1/12/2018)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.