DIE TOTE STADT: DE GREEP VAN HET VERLEDEN

Die tote Stadt

Sara Jakubiak (Marietta) & Ensemble (Foto: Iko freese / drama-berlin.de)

Die tote Stadt, opera van Erich Wolfgang Korngold, op een libretto van Paul Schott, pseudoniem van Julius Korngold, de vader van Erich Wolfgang Korngold. Gebaseerd op de roman Das tote Brügge (Bruges-la-morte, 1892; Duitse vertaling: 1903) van Georges Rodenbach (1855–1898). De opera ging met veel succes op 4 december 1920 in première, tegelijk in het Stadttheater Hamburg en in het Stadttheater Köln. Bijgewoonde voorstelling in de Komische Oper Berlin op 30 september 2018.

Paul: Aleš Briscein
Marietta/Erscheinung Maries: Sara Jakubiak
Frank, Pauls Freund/Fritz, der Pierrot: Günter Papendell
Brigitta, Pauls Haushälterin: Maria Fiselier
Juliette, Tänzerin: Georgina Melville
Lucienne: Marta Mika
Victorin, der Regisseur: Adrian Strooper
Graf Albert: Ivan Turšić

Koor en kinderkoor van de Komische Oper Berlin
Orkest van de Komische Oper Berlin
Muzikale leiding: Ainārs Rubiķis
Regie: Robert Carsen

Muziek:
Regie:

Die tote Stadt

Aleš Briscein (Paul) & Sara Jakubiak (Marietta) (Video) (Foto: Iko freese / drama-berlin.de)

Die tote Stadt

Sara Jakubiak (Marietta) & Aleš Briscein (Paul) (Foto: Iko freese / drama-berlin.de)

Die tote Stadt

Sara Jakubiak (Marietta) & Ensemble (Foto: Iko freese / drama-berlin.de)

De Komische Oper Berlin opende haar seizoen met Die tote Stadt.  In een uitverkocht huis debuteerde de Canadese regisseur Robert Carsen met deze opera, die Erich Wolfgang Korngold componeerde toe hij slechts 23 jaar oud was.

De handeling

Net als in de roman Bruges-la-Morte van Georges Rodenbach, wordt de geïsoleerd levende weduwnaar Paul geobsedeerd door danseres Marietta. Ze lijkt als twee druppels water op zijn overleden vrouw Marie, maar voldoet niet aan het ideaalbeeld dat Paul rond zijn dode vrouw heeft opgebouwd. Hij wordt verscheurd tussen de dode, die hij vereert als een heilige, en de liederlijke Marietta, een levende geliefde. Wanneer zij de bewaarde vlecht van de dode pakt, wurgt hij Marietta, en dan wordt hij wakker. Was het alleen maar een droom? Is hij nu bevrijd van het verleden?

Carsen, die een happy end niet aanvaardt, komt met een andere oplossing. Paul schudt de hand van een geest, zijn vriend en zijn huishoudster verschijnen in witte jassen. Terug in het leven of een einde in het gekkenhuis?

De Komische Oper plaatst het verhaal in de tijd van de creatie van het stuk. We zien Paul in zijn kingsize master bedroom in art-decostijl, “zijn tempel van herinneringen”, zoals hij de kamer noemt: een rustig toneelbeeld, eenvoudig en stijlvol. De huishoudster vertelt Pauls vriend Frank over de dood van Marie. Marietta bezoekt Paul. Als ze weg is, verschijnt een schim van zijn overleden vrouw die hem tot trouw aanspoort. Frank bekent dat hij en Marietta een relatie hebben, waardoor Paul hem niet verder als een vriend beschouwt.

De hoogtepunten

De fraai-heldere en fluwelen bariton van Günter Papendell maakt grote indruk. De mezzo van de Nederlandse Maria Fiselier, de derde generatie van Fiselier-operazangers en -zangeressen, klinkt warm en vol. In alle scènes (draaiend podium, uiteen wijkende muren) komen de protagonisten volledig tot hun recht.

Het visioen in zwart-wit van Pauls overleden vrouw op de kamermuur is zeer aangrijpend. Carsens enscenering is sober en moet het vooral hebben van details en laat steeds alle ruimte voor zangers en orkest.

De scène van Marietta met haar dansend gezelschap is een voltreffer. Met zichtbaar plezier en ironie repeteren ze samen de opstandingsscène uit Meyerbeers opera Robert, le Diable, bekroond door Pierrots beroemde aria “Mein Sehnen, mein Wähnen“. Het podium baadt in glitter. Marietta daalt neer in een regen van sterren en alle meubels zijn bedekt met stras, er straalt een roze glanzend licht. Parallel aan de beelden vertelt de muziek een eigen verhaal. De gemoedstoestand verandert van goddeloos-sensueel naar de plechtige sfeer van Heilige Bloedprocessie die langs Pauls huis passeert. Hij kijkt kwezelachtig toe nadat Marietta hem weer verleid heeft.

Op het feest dansen de kwikzilveren en guitige Georgina Melville, Marta Mika, Adrian Strooper en Ivan Turšić lustig rond: een muzikaal en visueel feest!

De zwakke punten

De hoofdpersonages, de Amerikaanse sopraan Sara Jakubiak en de Tsjechische tenor Aleš Briscein, zijn weinig geslaagd in hun rollen. Jakubiak mist passie en theatrale soepelheid. Ze speelt en verleidt te weinig, ze lijkt eerder verliefd op zichzelf, ze mist vuur en vocale kracht. Er is een gebrek aan sensualiteit in de stem, waardoor het erotisch-emotionele drama niet over het voetlicht komt. Aleš Briscein acteert nogal houterig en beperkt zich tot twee en drie geijkte gebaren. Er is geen spoor van liefde, sensualiteit of zelfs verlangen merkbaar. Ook heeft hij af en toe problemen met de hoogte, hij lijkt vocale kracht te missen.

Dirigent Ainārs Rubiķis slaagde er maar niet in het juiste tempo te vinden. Soms rent hij door de partituur, daarna is hij weer oneindig traag. Orkest en zangers hadden vaak moeite gelijke tred te houden.

De kwintessens

Die tote Stadt is het drama van een man die geen afscheid kan nemen van het verleden. “Korngold heeft hem vrijwel alle psychoses van het tijdperk meegegeven: paranoia, schizofrenie, de hele magnifiek uitgestalde pathologie van Sigmund Freud” aldus Robert Carsen.
Het echte geheim van dit aangrijpende melodrama is Marie / Marietta. Carsen: “We ervaren haar als een mannelijke fantasie”. In een fladderend jurkje krijgt ze als een echte femme fatale de moedeloos rouwende in haar macht. Paul is weerloos, altijd besluiteloos in zijn perfecte maatpak, in zijn kingsize slaapkamer. In essentie hebben we te maken met een verhaal over obsessie, verlangen en dood, en over de kracht van de liefde. Opera als droomfabriek of als scenisch rouwalbum, aan de toeschouwer de keuze.

Ondanks enige zwakke punten is Die tote Stadt in de Komische Oper Berlin een bezoek absoluut meer dan waard.

Andere uitvoeringen op 6, 14, 31/10, 18, 28/11, 14, 25/12 en vervolgens op 28 juni 2019. De integrale uitvoering is te zien op OperaVision of YouTube.

Daniela Debus / Pim Timmermans (gepubliceerd op 4 oktober 2018)

 

2 Comments

  1. Truus Blenderman schreef:

    Mooi informatief stuk weer. Helaas geen tijd.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.