La Gioconda is Singing in the Rain

La Gioconda

Béatrice Uria-Monzon (La Gioconda), Stefano La Colla (Enzo Grimaldi), Ensemble © Baus.jpg

La Gioconda is een opera in vier bedrijven van Amilcare Ponchielli op een Italiaans libretto van Arrigo Boito (pseudoniem Tobia Gorrio), gebaseerd op Angelo, tiran van Padua, een toneelstuk van Victor Hugo uit 1835. Voor het eerst uitgevoerd in 1876. Bijgewoonde voorstelling De Munt, Brussel, 8 februari 2019.

 

La Gioconda: Béatrice Uria-Monzon
Hui He (10-2)

Laura Adorno: Silvia Tro Santafé
Szilvia Vörös (10-2)

Enzo Grimaldo: Stefano La Colla
Andrea Caré (10-2)

Barnaba: Franco Vassallo
Scott Hendricks (10-2)

La Cieca: Ning Liang
Alvise Badoero: Jean Teitgen
Isèpo: Roberto Covatta
Zuane / Un pilot: Bertrand Duby
Un Barnabotto / Una voce: Bernard Giovani
Un cantore: René Laryea
Una voce: Alejandro Fonté

Muzikale leiding: Paolo Carignani
Symfonieorkest en koor van de Munt
Kooracademie van de Munt o.l.v. Benoît Giaux
Kinder- en jeugdkoor van de Munt o.l.v Benoît Giaux

Regie: Olivier Py

Muziek:
Regie:

Op het eerste gezicht c.q. gehoor hebben La Gioconda en The Sound of Music weinig gemeen. Op het tweede gezicht ook, maar toch is er één overeenkomst: talloos veel miljoenen muziekliefhebbers zijn gek op deze composities van resp. Ponchielli en Richard Rogers, maar geven dat liever niet toe. The Sound of Music moet altijd in een schabouwelijke camp-achtige setting geplaatst worden; zo kan je stiekem van de muziek genieten en behoud je je paspoort van goede smaak. Het is een menselijk verschijnsel dat ons zelf ook niet vreemd is. Wij zijn nogal een fan van eigentijdse opera, wij geven het nu maar eerlijk toe, maar wij zullen niet gauw onze voorkeur uitspreken. Onze voorkeur geldt namelijk Paradise By The Dashboard Light van Meat Loaf, onzes inziens de beste opera die sinds 1960 geschreven is. Kort, maar briljant. Van opbouw en dramatiek. Wat dacht u van de tekst: (zij) Will you love me forever? (hij) Let me sleep on it. Toch zullen wij in deftig gezelschap op laffe wijze altijd een lans breken voor het gepiep van Robin de Raaffs Waiting for Miss Monroe. “Zó bijzonder!” Eenzelfde schroom heerst er bij Mensen van Nu als het om La Gioconda gaat. Wie zijn goede smaak wil testen, kan altijd bij de programmering van De Nationale Opera terecht. En aangezien La Gioconda nooit bij De Nationale Opera en haar voorgangers is uitgevoerd (1965-2019: 0 keer), moet er wel iets ernstig mis zijn met deze opera van Amilcare Ponchielli. Goede en goed in gehoor liggende muziek is per definitie verdacht.

 

Blinde moeder schenkt rozenkrans

Ponchielli is nu niet bepaald een componist die bekend is om zijn grote aantal succesvolle opera’s. Zijn opera I promessi sposi leverde hem in 1872 een contract op bij de muziekuitgeverij G. Ricordi & Co. I Lituani werd in 1874 ook goed ontvangen, maar zijn grootste en blijvende succes was toch La Gioconda, dat voor het eerst op de planken kwam in 1876 en meerdere malen werd herzien. De versie die tegenwoordig wordt opgevoerd, stamt uit 1880.

La Gioconda doet qua bizar plot niet onder voor Andrea Chenier of Il Trovatore. Gordels vast en zet u schrap! In het 17de-eeuwse Venetië is het carnaval. (U begrijpt dat er in Brussel in het geheel geen sprake was van welk 17e-eeuws Venetië dan ook, maar wij melden hier even kort de echte inhoud.) De spion Barnaba is geïnteresseerd in de zangeres La Gioconda, die een blinde moeder heeft. Blinde moeder (La Cieca) wordt op Barnaba’s instigatie verdacht van hekserij. Alvise en zijn vrouw Laura nemen het op voor Blinde Moeder die hen uit dankbaarheid een rozenkrans schenkt.

Terug naar Gioconda zelf. Zij is verloofd met Enzo. Enzo lijkt een zeeman, maar is het niet. Hij is een Genuaanse prins en de voormalige vrijer van Laura. De spion Barnaba heeft het allemaal wel door. Enzo vat opnieuw liefde op voor Laura, tot ontzetting van Gioconda. De laatste luistert een complot af tussen Enzo en Barnaba; de schurk regelt een ontmoeting tussen Enzo en Laura. In het tweede bedrijf worden Laura en Enzo op zijn schip herenigd, maar wie verschijnt daar ten tonele? Gioconda. Haar woede wordt enigszins getemperd wanneer ze de rozenkrans ziet die haar moeder aan Laura heeft gegeven. Ze helpt haar rivaal ontsnappen, wanneer Alvise, gewaarschuwd door Barnaba, het schip nadert.

Enzo vervloekt Gioconda en steekt uit balorigheid z’n schip in brand en springt zelf in zee. In zijn paleis zint Alvise op wraak. Hij dwingt Laura een drankje te nuttigen, maar Gioconda schiet andermaal te hulp: ze vervangt het gif door een slaapmiddel dat de dood simuleert. De gasten in het paleis worden vermaakt door de befaamde Urendans, waarover later meer.

Barnaba verschijnt en voert La Cieca met zich mee, die waarschuwt voor de naderende dood. Alvise onthult Laura’s lichaam en vertelt zijn gasten wat hij heeft gedaan. Enzo, die stiekem binnen is geslopen, stuift op Alvise af. De vierde akte speelt op Giudecca, een klein eiland bij Venetië. Daar loopt Gioconda rond met zelfmoordplannen, nadat ze Enzo heeft vrij gekregen met haar belofte aan Barnaba om aan zijn verachtelijke lusten tegemoet te komen.

Enzo en Laura ontsnappen. Gioconda verwisselt het tijdelijke met het eeuwige door een dolk in haar lijf te planten. Ze blijft onwetend van Barnaba’s moord op haar moeder.
Schrijnend, nietwaar?

“Beste ouders, lieve Ine”

La Gioconda bevat prima muziek, hoewel niet van het niveau van Verdi of Puccini. Laten we het corpus delicti maar meteen bij de horens vatten: de Urendans!  Een 10 minuten durende tophit, een niet-schrapbaar ballet, waarvan het langzame deel ooit nog eens geparodieerd werd door “Beste-ouders-lieve-Ine” Rijk de Gooyer, met een tekst van de onlangs overleden Eli Asser. Waarschijnlijk zijn meest zouteloze tekst (“Dat was lachen onder ’t eten, Onze generaal is door een slang gebeten.”) De laatste minuten van de Urendans, het snelle gedeelte, werd uiterst vermakelijk gevisualiseerd in Walt Disney’s Fantasia. Een van de onmiskenbare hoogtepunten van La Gioconda is het terzet van Gioconda, Laura en Enzo in de laatste acte. Verder Enzo’s extatische aria “Cielo e mar” en Gioconda’s “Suicidio….. in questi fieri fieri momenti tu sol mi resti”.  Wij zijn zo vrij om u de opname met Tebaldi, Bergonzi, Merrill, Horne onder de aandacht te brengen. Klimt u gerust in de pen om ons duidelijk te maken dat uw favoriete opname mevrouw Tebaldi c.s. verre overtreft. Keus genoeg, alle usual suspects zijn aanwezig: Callas, Milanov, Marton, Gencer, Cerquetti, Rysanek, Caballé etc. etc.

In Brussel werd voor vier belangrijke rollen, La Gioconda, Laura, Enzo en Barnaba, een dubbele cast in stelling gebracht. Wij kozen voor de bezetting met Silvia Tro Santafé als Laura, omdat wij een grote fan van haar geheel eigen, prachtige stemgeluid zijn.  Ponchielli heeft voor alle protagonisten, de vier genoemde en La Cieca (alt) en Alvise (bas), minstens één aria of een duet of terzet gecomponeerd. Allen, in koor: “Aan de bezetting van deze opera worden hoge eisen gesteld!”

 

Silvia Tro Santafé

Ondanks mijn bewondering voor Silvia Tro Santafé waren het toch haar mannelijke collega’s die de wedstrijd met 2-1, misschien wel 3-1 wonnen. Beatrice Uria-Monzon is een zeer goede zangeres, maar overtuigt niet in de titelrol en is bovendien uitgerust met een ambetant vibrato: de Gioconda van de 55-jarige Uria-Monzon is geen kwetsbare jonge vrouw, maar eerder het type kordate Voorzitter van de Hervormde Vrouwenbond afdeling Weesp. Wij spreken voorzichtig van een miscast.  De rijke stem van de door ons bewonderde Silvia Tro Santafé was wederom hartveroverend, wat haar ondanks alles de ster van de avond maakte, ook wat acteren betreft. La Cieca werd goed, maar niet bijzonder vertolkt door een als Yoko Ono (compleet met John Lennon zonnebrilletje) verklede Ning Liang. Zij is een mezzo en geen contralto van het niveau Ewa Podleś, die La Cieca zoveel fraaier zong. Liang trad in 2005 bij De Nationale Opera op als Lu, in de opera TEA van Tan Dun, een voorstelling waarvan de voortkabbelende muziek bij velen niet bepaald in het muzikale geheugen gegrift staat. Een van de redenen dat slagersjongens uit het straatbeeld verdwenen zijn, is de onnazingbaarheid c.q. onnafluitbaarheid van de meeste in dit tijdsgewricht gecomponeerde opera’s, die een paar keer het gesubsidieerde kopje mogen opsteken om vervolgens vacuümgetrokken te worden door het primaat van Wagneriaanse, Verdiaanse en Mozartiaanse onontkoombaarheid. Terug naar de La Gioconda. De heren waren over het algemeen goed op dreef. Stefano La Colla was een ontroerende en tegelijkertijd (iets te) krachtige Enzo. Met zijn intonatiebochtenwerk zocht hij echter nadrukkelijk de grenzen der welwillendheid op. Franco Vassalo portretteerde een perfect obscure, meesterlijke Barnaba, terwijl Jean Teitgen een ijzersterke, afwisselend getormenteerde en intimiderende Alvise neerzette.

 

Italiaanse dynamiek

De Italiaanse dirigent Paolo Carignani is gespecialiseerd in het operarepertoire van zijn vaderland, en dat was te horen. Molto dinamico! Beetje hard. Er was een ruime lading italianità over het Muntorkest neergedaald: het speelde magnifiek.  De eosofobische regie van Olivier Py was wat aan de sombere kant, met inktzwarte toneelbeelden. Veel geheel ontklede heren en half-ontklede dames, schandelijk discriminatoir! Verder beton, hekken, dat werk. Zoals gezegd was Venetië geheel afwezig, of het moest een plas water op het toneel zijn die de stad vertegenwoordigde. Er werd op Gene Kelly-achtige wijze lustig in rondgespetterd, wat op den duur mateloos begon te irriteren.  Er waren Kalasjnikovs (ontroerend!) en er werd tijdens de ouverture een mime-voorstelling verzorgd door een om redenen van urgent, grensverleggend en ontregelend muziektheater ontklede heer. Niet de bedoeling van een ouverture, maar we hebben er verder ons Latijn niet in gestoken. Met de blote meneer was de toon gezet. Uiteraard werd de Urendans, want oubollig, getransformeerd tot een schouwspel van gewelddadige, met lijkkisten opgeleukte groepsverkrachting. Het was allemaal enigszins aandoenlijk. Wie maakt zich nog echt druk om deze fratsen? Gezellige, inmiddels reeds ouderwetse onzinnigheid.

Uw recensent verliet toch uiterst tevreden De Munt, voor zover de plaatselijke garderobelogistiek dat toeliet: op zijn gevorderde leeftijd toch nog een keer (de eerste keer) La Gioconda meegemaakt.

La Gioconda wordt gestreamd op www.operavision.eu. Live op 12 februari 2019, en is daarna nog zes maanden beschikbaar.

Olivier Keegel (gepubliceerd op 9 maart 2019)

 

 

9 Comments

  1. Fred Coeleman schreef:

    heerlijk zitten lezen, en ik ga zeker kijken, jammer dat we zulke werken niet in NL zien………

  2. Mauricio Fernandez schreef:

    Zo te lezen is het wederom acqua alta in Brussel. Vreemde keus inderdaad om Uria Monzon als Gioconda te casten maar ik hoop dat de rest van de cast beter zal zijn bij de live uitzending volgende week. De regie zullen wij dan met de mantel der liefde (sic) bedekken?

  3. Basia Jaworski schreef:

    had je maar de voorstelling met Hui He bezocht!!!!!! Had ik gekund dan was ik zeer zeker naar haar toegesneld, maar ik heb dan ook helemaal niets met Tro Santafé.

    In je rijtje grote Gioconda’s ben je nog één vergeten: Renata Scotto! Voor haar interpretatie van de rol (San Francisco 1979) heeft zij als de eerste operazangeres in de geschiedenis Emmy Award gekregen, helaas was de rest van de cast, op Mittelman (Barnaba) na niet van dezelfde kwaliteit. Er hangt ook een anekdote aan vast: met die Gioconda begon de spectaculaire ruzie tussen Scotto en Pavarotti..

    Over Hui He gesproken: https://basiaconfuoco.com/2016/11/09/la-gioconda-uit-salerno-2012/

  4. Esther Chayes schreef:

    Mijn recensie van deze recensent is zoals immer zeer lovend. Bloemrijk schilderend, met droge humor en heel treffende vergelijkingen, weet hij mij altijd een schaterlachen te ontlokken.
    Ik geef zonder meer toe dat ik la Gioconda heel graag hoor en ooit vol verlangen de titelrol ingestudeerd heb. Opnamen die ik koester zijn met Cerquetti en ook één uit de Met met Grace Bumbry in de titelrol

  5. Irma Deutekom schreef:

    Dank voor de vermakelijke recensie. Ook wij waren tevreden over onze eerste La Gioconda. De regie met het bloot vonden we een beetje jammer. Achterhaald, niet functioneel en naar onze smaak wat ordinair. Het geheel was somber in kleur, maar de muziek, zangers, koor en ballet waren overweldigend. Niet voor niets wordt deze opera nauwelijks opgevoerd. Moeilijk te bezetten met de juiste zangers, dus smaken verschillen in beleving en gehoor. Al met al zeker blij dat we er waren!

  6. georgette schreef:

    Gisteren afgezakt naar DE Munt, jammerlijk vertoon, véél bloot, véél te véél water (storend), stemkwaliteiten : enkel Franco Vassalo kon mij bekoren, orkest : weinig subtiel tot TE hard. Ontgoochelend in alle opzichten ; jammer van onze 2x 90€. We hadden beter een keertje gaan eten !

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.