JULIETTA OF DE SLEUTEL DER DROMEN

Julietta

Peter Berger (Michel) en Alžběta Poláčková (Juliette) (Foto: Hana Šmejkalová)

Julietta, opera van Bohuslav Martinů (Muziek en libretto), gebaseerd op het toneelstuk Juliette ou La clé des songes van Georges Neveux. Gecreëerd in het Nationaal Theater te Praag op 16 maart 1938. Productie van het Nationaal Theater in Praag te zien op OperaVision tot 2 juni 2018.

Juliette: Alžběta Poláčková
Michel: Peter Berger
Commissaris / Postman / Boswachter: Ondřej Koplík
Bediende: Petr Levíček
Oude Arabier / Gevangene: Yevhen Shokalo
Jonge Arabier / Loopjongen: Michaela Zajmi
Waarzegster: Stanislava Jirků
Handelaar in herinneringen: Jiří Hájek
Man met helm: Marek Gurbal

Koor en Orkest van het Nationaal Theater Praag
Dirigent: Jaroslav Kyzlink
Regie: Zuzana Gilhuus

Muzikaal:
Scenisch:

Bohuslav Martinů is een zonderling. Zijn jeugd bracht hij door in een toren waar zijn vader stadswachter was, in Polička, een gat ergens op de grens van Bohemen en Moravië. Ondanks zijn schuchterheid trok hij in 1923 met pak en zak naar Parijs, waar hij onvermoeid een reeks avant-gardemuziek schreef: kamermuziek, concerto’s, jazz-suites, korte opera’s, balletten en ook de opera Les trois souhaits, zodat hij reeds in 1932 de fel begeerde Coolidge prijs in de wacht sleepte.

In 1937 componeerde hij de opera Julietta of de sleutel der dromen, gebaseerd op een surrealistisch gegeven dat helemaal paste in het kader van de vriendenkring die hem in Parijs omringde. Zoals voor Pelléas et Mélisande van Debussy/Maeterlinck, is de tekst in deze opera niet enkel zeer mooi, maar ook belangrijk omdat deze sterk verstrengeld is met de muziek, die als het ware de woorden onderlijnt en verduidelijkt. Wij vertellen dan ook uitvoerig waarover het gaat.

Een droom van een opera

Michel, een Parijse boekhandelaar, keert terug naar een kleine havenstad, op zoek naar een vrouw wiens stem hij ooit gehoord heeft. Aangekomen in het stadje merkt hij dat er veel veranderd is. De bewoners gedragen zich merkwaardig, want – zoals hem langzaam duidelijk wordt – hebben ze allemaal hun geheugen verloren en leven ze enkel nog in het heden. Iedere vreemde die de stad binnenkomt wordt gevraagd een verhaal te vertellen, dat vervolgens geadopteerd wordt als het eigen levensverhaal. De postbode is een bijzonder gewild man: wie post ontvangt, moet immers wel een verleden hebben?

Michel verliest zichzelf in deze wereld, waar verleden noch toekomst is, waar niemand weet wat gaat gebeuren of gebeurd is. Situaties volgen elkaar op zonder oorzaak of gevolg. Wanneer Michel wil terugkeren naar Parijs, blijkt er geen trein of station te zijn, maar tot zijn grote vreugde ziet hij het meisje van zijn dromen in een raam verschijnen. Hij wordt door haar ontvangen als een oude geliefde, maar er is absoluut geen verbaal contact en hun ontmoeting eindigt met een revolverschot, gericht op Julietta, afgevuurd door Michel. Hoewel … Men hoort Julietta’s schreeuw, maar een zoektocht naar haar levert enkel haar sluier op. Als Michel besluit per schip de stad te verlaten hoort hij weer Julietta’s stem.

Het schip verandert terstond in een reisbureau dat handelt in dromen. Michel wil een droom kopen in de hoop terug bij Julietta terecht te komen, maar het blijkt dat hij nog steeds aan het dromen is en dat zijn fysieke persoon momenteel thuis slaapt. Hij krijgt wel een waarschuwing: hij moet de droom verlaten – of voor eeuwig in het land der dromen blijven. Wederom hoort hij de stem van Julietta die hem terugroept. Hij twijfelt, en kan zichzelf er niet toe zetten het bureau te verlaten: hij blijft in de wereld van de dromen. Het verhaal, dat hier immers geen verleden heeft, kan opnieuw beginnen

Aanvankelijk weet het werk maar matig te boeien. Zoals Michel zelf, is de luisteraar wat uit zijn lood geslagen door de wirwar van personages die zijn vragen niet relevant en verward beantwoorden. De muziek is al even perplex en chaotisch, maar vanaf de tweede akte, met vooral het duo tussen Michel en Julietta, bloeit de lyriek open, ondersteund door een rijke orkestratie.

Magistraal is ook de derde akte, niet enkel door de subtiliteit van de instrumentatie, maar ook door de onthutsend rake tekst van Geoges Neveux, die als het ware de oplossing brengt van de raadsels van de voorbije aktes. Dit is het grote verschil met Pelléas et Mélisande, dat tot het einde een mysterie blijft.

Julietta wordt buiten Tsjechië niet zo vaak opgevoerd en dat is toch wel jammer, want de opera heeft heel wat te bieden, zowel vocaal als orkestraal. Opera Zuid bracht een reeks opvoeringen in 1998 en het gezelschap had het schitterend idee het werk in de Franse versie op te voeren. Ondanks zijn creatie in Praag, is de opera door en door Frans, niet enkel door de proza van Georges Neveux, maar ook door de handeling zelf, waar de personages geregeld refereren naar Franse steden.

Julietta in Praag

De opvoering van het Nationaaltheater van Praag dat OperaVision ons voorstelt, is al een jaar oud, maar dat doet er in feite niet toe. De opera maakt daar deel uit van het vaste repertoire en staat jaar in jaar uit op het speelplan. De opera is dan ook in het Tsjechisch gezongen, maar kan naar keuze Engels of Frans ondertiteld worden. Wie het Frans iets of wat beheerst, opteert best voor die taal, die het best bij het werk past.

Er wordt uitstekend gezongen door de tenor Peter Berger, een Slovaak ondanks zijn Duits klinkende naam. Het is een uitgesproken lirico-spinto tenor die de rol van Michel in alle registers probleemloos beheerst. Hij heeft bovendien een mooi, helder timbre, zonder het iets metallieke dat vaak de tenors van de oostelijke regio karakteriseert. Alžběta Poláčková klonk als Julietta al even overtuigend. De rol is veel kleiner dan die van Michel, maar in het duo van de tweede akte zingt zij met brio, een strakke toonvorming en een stralende hoogte.
De andere rollen, en dat zijn er heel wat, moeten het vooral hebben van een goed ensemblewerk en dat is hier optimaal. Je voelt dat ze deel uitmaken van een gezelschap dat met het werk vertrouwd is en waar alle zangers goed op elkaar ingespeeld zijn.

Het orkest speelt in een opera van Martinů een niet te onderschatten rol. Het moet ondanks zijn vaak zwaar georkestreerde delen toch steeds doorzichtig klinken en deze eis wordt door dirigent Jaroslav Kylink feilloos vervuld.

Alles wit!

Er komt natuurlijk ook een regisseur bij te pas, een zekere Zuzana Gilhuus, die voor een upgrade van de stokoude (maar mooie) Julietta-enscenering moest zorgen. Misschien is upgrade niet het juiste woord, we zouden het beter een downgrade noemen. Zoals in bijna alle operahuizen, rennen ze in Praag achter de heersende regiemode aan. Je zoekt tevergeefs naar een bepaald personage van de bezetting, want in hun witte kledij, het merendeel in goochelaarspak en aangepaste hoge hoed, zien alle solisten (behalve Julietta) en het koor er hetzelfde uit. Fris, maar sfeerloos: het lijkt wel een reclamespot voor waszeep!
Het buhnenbild wordt beheerst door rekwisieten die niets met de handeling te maken hebben, zoals hier een witte vleugelpiano die in de derde akte ook dienst doet als bureau van de handelaar in dromen. Absurd, terwijl een bediende met een zonneklep en stofmouwen achter een houten tafel of bureau met een stapel archiefstukken en opbergmappen zo treffend en karakteriserend voor die partij is.
Het klinkt bijna vanzelfsprekend, of zijn wij zoals Michel vastgelopen in een droomwereld?

Ondanks de kille, weinig stemmige enscenering, toch warm aanbevolen! Geniet van Julietta: gratis, in high density en een goed stereobeeld door hier te klikken. Ook beschikbaar op Youtube.

G.M. (Gepubliceerd op 8/3/2018)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *