THE RAPE OF CARMEN

Carmen

Carmen (Foto: Opera di Firenze)

Artistieke integriteit wijkt voor primitieve distinctiedriften

 

Een van de schabouwelijkste producten van “operavernieuwing” is wel het nieuwe einde van Carmen, zoals door een psychisch uitgedaagde regisseur verzonnen werd  voor de voorstelling in Florence. Carmen wordt niet neergestoken, maar trekt een revolver en legt Don José om. Take that, you punk! Dat is dus niet meer de opera Carmen van Bizet, maar een politiek pamflet op basis van lijkenpikkerig leentjebuur spelen bij componist en librettisten. (Als u daar het fijne van wilt weten, moet u de “spraakmakende” producties van het Nederlandse Spanga eens bezoeken. Daar heeft men een hypermodern mortuarium ter beschikking.) Zou Carmen nog onder het auteursrecht vallen, dan zou deze artistieke pornografie onderwerp van vervolging zijn geweest, met waarschijnlijke uitkomst ontoerekeningsvatbaarheid en solitaire opsluiting in de Funny Farm.

Laten wij de stelling der makers dat Carmen met dit nieuwe einde “beter past in tijden van # metoo” eens onder de loep nemen. Misschien past een verplaatsing van de Amsterdamse Westertoren ook wel beter in het schema van lijn 17, of past een oranje bijgekleurde Nachtwacht wel beter bij het interieur van het Rijksmuseum. Kortom, er wordt van een non-probleem uitgegaan, de operaliefhebber kan zich eerder met recht afvragen of de # metoo-monomanie wel past in de opera Carmen. Het antwoord is nee. Als elk boek, elk schilderij, elke opera met een onsympathieke, gewelddadige of politiek onwenselijke inhoud in de reparatiewerkplaats “Beun de Haas” door modegevoelige leeghoofden verprutst zou moeten worden, is het weldenkende en kunstminnende deel van de Benelux zwaar de pineut.

De voorstanders van dit cultureel barbarisme beroepen zich op een groot aantal clichés, de meeste een variant van het uitgekauwde papegaaiencredo “Een opera is geen museum”, m.a.w. opera moet van deze tijd zijn! (Een enkele onnozele hals komt nog weleens met Wagners “Kinder, macht Neues” aan, een uitspraak die in het geheel niets met opera te maken heeft.) Nu is elke opera die in deze tijd wordt opgevoerd, noodzakelijkerwijs van deze tijd. Opera is een episodische kunstvorm die in zijn onbezoedelde gedaante bij elke uitvoering diverse (eigentijdse!) gedachten en (eigentijdse!) gevoelens zal oproepen, en niet aangepast c.q. verminkt dient te worden zoals gebruikelijk in het Duitsland van de jaren dertig, het Spanje van Franco, het maoïstische China of het islamitische Iran.

Een ander idioot argument: regisseur Leo Muscato vond het ongepast dat er elke keer wordt geapplaudisseerd na het slot met de moord op Carmen. Dit zou impliceren dat men na een voorstelling niet applaudisseert voor de uitvoerenden, maar voor een gebeurtenis die in het libretto voorkomt. Wij applaudisseren niet voor een fantastische sopraan maar voor de zelfmoord van Butterfly. Dat zal menig operabezoeker zich nooit gerealiseerd hebben!

Dat tijdens de voorstelling in Florence het nieuwe speeltje van Carmen, het pistool, weigerde te knallen, was niet alleen oerkomisch maar ook het bewijs dat de geest van Bizet zich met de zaak bemoeit.

Olivier Keegel (Gepubliceerd op 11/1/2017)

24 Comments

  1. Pieter K. de Haan schreef:

    Ik heb uw verwijzing naar dit artikel op Place de l’Opera gelezen, maar zoals u weet heb ik mijn bijdragen aan die site gestaakt. Ik bezoek Opera Gazet vrijwel dagelijks, ik ben bevriend met een ander lid van het “voetvolk” t.w. Hugo Delava en uw “opperhoofd” Wllly Majeur heb ik enkele malen (kort) ontmoet in Bad Wildbad. Voor mij was het dus geen grote stap naar Opera Gazet. Ja, gekker dan met deze “Carmen” moet het toch niet worden. Als ik dit zo lees krijg ik meer en meer de neiging om het operatheater maar te gaan mijden en mij tevreden te stellen met mijn LP’s en CD’s..Gelukkig kun je er in Luik nog vrijwel zeker van zijn, dat je dit soort idioterie bespaard blijft.

  2. Anna Minis schreef:

    The Rape of Carmen? heet het zo in Florence, of heeft u dat verzonnen?
    Het idee van deze regisseur slaat natuurlijk nergens op. Natuurlijk klapt men voor de voorstelling, niet voor een werkelijke gebeurtenis (alleen kinderen halen die dingen door elkaar).
    Met dit slot berooft hij Carmen van haar meest indrukwekkende eigenschap: haar vrijheidsdrang die zelfs de dood niet schuwt. Liever dood dan een compromis. Prachtig en vrouwvriendelijk slot.
    Die regisseur is vast een gevoelige ziel. Zo iemand moet niet naar de opera gaan (daar is veel moord en doodslag) en zeker niet operaregisseur worden.

  3. Olivier schreef:

    Luik is een grote troost in het leven, amice De Haan.

  4. Fred schreef:

    één van Signor Keegel’s betere stukjes.
    Maar die verwijzing naar ‘dictaturen’ zit niet helemaal snor m.i. bijv. hoe verminkte men opera onder Franco’s regime? Daar ben ik nog wel eens nieuwsgierig naar. In het huidige Islamitische Iran speelt men zelfs geen opera meer. Da’s niet verminken da’s negeren.
    Deze einzelganger leeft al jaren met zijn lp’s, cd’s en dvd’s…..

    • Olivier schreef:

      Ja, eens, deze zin kan verwarring oproepen. Men leze “zoals [het gebruikelijk was] in het Duitsland in de jaren dertig, het Spanje van Franco, het maoïstische China of het islamitische Iran [om kunstwerken te verminken]”.

  5. F.R. Drost schreef:

    Wel grappig dat ik in mijn tirade op facebook de Nachtwacht aanhaalde en de door Keegel voorgestelde oranje bijkleuring vanwege afstemming met het interieur van het museum had ingevuld door de heren op het schilderij te vervangen door transgenders. Twee zielen 1 gedachte zullen we maar zeggen.

  6. Maria schreef:

    Bizar zo’n aanpassing. Wat is dit nou toch weer voor flauwe kul? Carmen is Carmen. Ze gaat voor wie en wat ze hebben wil, ongeacht de gevolgen. Lekker pittig, zou ik zeggen. En een beetje onhandig. Maar ja, dat is de aard van het beestje.Overigens denk ik ook niet dat het wél in het #metoo-tijdperk past om van vrouwen moordenaressen te maken.
    Maar goed, deze pseudoregisseur krijgt het nog druk: Othello (het past niet in deze tijd om mannen af te schilderen als ziekelijk wantrouwend), Iphigenie en Aulide (de halve cast wordt in de eerste helft van de opera geboeid afgevoerd omdat het niet meer van deze tijd is te denken dat je met een offer het weer kunt beïnvloeden), Hänsel und Gretel kunnen niet komen zingen. Ze moeten naar de tandarts (het is niet meer van deze tijd om kinderen te laten snoepen en trouwens: een heks! Nou ja, het is toch echt niet meer van deze tijd om in heksen te geloven). Oh ja, de briefscene in Jevgeni Onjegin moet natuurlijk ook worden aangepast. Wie stuurt er nou nog brieven? Dat is echt niet meer van deze tijd. En zo kunnen we nog wel even doorgaan.
    Maar dat pistool wat dan niet werkt! Hilarisch (het is natuurlijk meer niet van deze tijd om te zeggen: vrouwen en techniek….).

  7. Anna Minis schreef:

    Leuke reactie, Maria!
    wat dacht u van Sarastro? ” Ein Mann muss Eure Herzen leiten/denn ohne ihn pflegt jedes Weib
    /aus seinem Wirkungskreis zu schreiten.
    En jawel, we kunnen nog wel even doorgaan. Er is werk aan de winkel voor een bepaald type moderne regisseur.

  8. Olivier schreef:

    Ik ben zo vrij geweest de titel “The Rape of Carmen” te verzinnen. “Carmen” is hier de opera, niet mevrouw. Het keihard wijzigen van het libretto (bijv. ook Konwitschny’s SALOME, Spanga’s tot hoer maken van een courtisane etc. etc.) is een ernstig gebrek aan hygiënisch denken, gelegitimeerd door de waan van de dag.

  9. Stefan Caprasse schreef:

    @Anna Minis: Er staan in ‘Die Zauberflöte’ wel meer van dat soort ‘pareltjes’ :

    – (Sprecher) “Ein Weib tut wenig, plaudert viel”

    -(Papageno)”Doch sagt es auch die Königin” – waarop(Tamino) “Sie ist ein Weib, hat Weibersinn”

    -(De vroegere echtgenoot van de Königin, in de meestal gecoupeerde vertelling van de Königin voor haar 2de aria)
    Und nun kein Wort weiter; forsche nicht nach Wesen die den Weiblichen Geiste unbegreiflich sind!)

    Voor Sarastro en zijn volgelingen -ook Tamino- zijn vrouwen duidelijk mindere wezens.
    En als Pamina in hun ogen genade kent, is dat ook maar omdat ze zich geheel aan hen onderwerpt.
    Men kan natuurlijk zeggen: dat is HUN mening en moet niet noodzakelijk als die van Mozart beschouwd worden.
    Neem niet weg dat Sarastro en de zijnen toch als ‘wijze mannen’ beschouwd worden. En als dusdanig vind ik het persoonlijk toch een minder sympathieke (zelfs ietwat storende) kant van het libretto.

    In zijn enscenering in Aix-en-Provence zwakte Carsen deze misogyne kant van het verhaal af.
    Bij hem zijn Sarastro en de Königin slechts voor de schijn tegenstanders – dat maakt deel van de beproevingen van Tamino en Pamina.
    Achter hun rug werken ze in feite samen. En ook onder de aanhangers van Sarastro ziet men mannen en vrouwen als gelijken aan de tafel zitten
    OK, men kan weer zeggen: dit gaat feitelijk tegen het originele libretto. Neemt niet weg dat ik het een heel bevredigende ‘oplossing’ vond – temeer daar het visueel heel mooi was weergegeven….

  10. Anna Minis schreef:

    Hallo, mijnheer Caprasse! daar bent u dan. Ziet u nu wel dat het meevalt!
    Ja, er valt heel wat op te merken over Sarastro en zijn wijze mannen. Maar als vrouw zijnde maak ik me er niet druk om. Als je je daar iets van aantrekt, kun je wel bezig blijven.

  11. Stefan Caprasse schreef:

    Het was vooral omdat ik op uitgebreid op jouw repliek kon ingaan. We zullen zien of in de toekomst of…

    Overigens, wat Sarastro betreft, hij houdt ook slaven en laat Monostatos geselen, ook allemaal bedenkelijk voor een wijze man…

    De meest wijze woorden in die Zauberflöte worden nog gesproken door Papageno:
    “es gibt doch auch schwarze Vogel auf der Welt,
    warum dennnicht auch schwarze Menschen?”
    Zo simpel is het…

    Maar nu dwaal ik echt wel af…

  12. Maria schreef:

    Leuk om oude bekenden te treffen, zogezegd. Dank voor de reactie mevrouw Minis.
    En over de Zauberflöte: Ein Weib das Nacht und Tod nicht scheut Ist würdig, und wird eingeweiht. Nou ja, ik stoor me er ook verder niet aan. Er wordt door karakters in opera’s wel meer gezegd waarvan ik in de praktijk van alle dag zou denken: nou, nou, dat kan wel een tandje minder. Maar het zijn verhalen hè, geen handleidingen voor op het werk, tips voor de zzp-er of richtlijnen voor sollicitaties.

  13. Kersten schreef:

    Rape, inderdaad Olivier. Om niet te zeggen: lijkschennis.

  14. Stefan Caprasse schreef:

    OK, dit was weer eens een ‘ongewone’ productie maar of dit nu weer al die heisa en verontwaardiging (van de puristen) verdient…?!

    Het valt trouwens op dat de geesten van de komponisten eerder selectief zijn in hun bemoeienissen…:-)

  15. Stefan Caprasse schreef:

    …waar ik alleen maar kan uit concluderen dat die geesten van de komponisten merendeels milder zijn dan hun nog levende bewonderaars…
    Ik moet hierbij onvrijwillig denken aan de scene uit ‘Amadeus’ waar Mozart zich kostelijk zit te amuseren met een parodie van één van zijn opera’s.
    Zo zitten die geesten zich waarschijnlijk ook te amuseren, terwijl de stervelingen zich verontwaardigen.

    Dit was even een nietszeggende fantasie van een paardekop (een mooie geuzennaam !) op zijn nieiuwe speeltuin…;-)

    • Fred schreef:

      Je bent niet enkel een ‘paardekop’ maar nu ook nog een zelfverklaard medium dat in contact staat met het hiernamaals. Faut-le-faire, meer van dit!

  16. Kersten schreef:

    Puristen zijn volgens mij enge frikken die over een slakje vallen, Stefan, en daarvan is in Olivier Keegels recensie toch echt geen sprake.
    Verder: welke operaliefhebber met gevoel voor humor zal niet kunnen genieten van een goede operaparodie? Mits die als parodie bedoeld is, natuurlijk!

  17. Stefan Caprasse schreef:

    @Fred: Het is wel de Heer Keegel die als eerste melding maakt van de geest van Bizet “die zich met de zaak bemoeid”; Is hij dan ook een “zelfverklaard medium dat in contact staat met het hiernamaals” ?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *