EEN NIEUW OPERAGENRE: “KEIN LICHT” VAN PHILIPPE MANOURY

Kein Licht

Ensemble (Photo : Vincent Pontet)

Kein Licht, Thinkspiel van Philippe Manoury en Nicolas Stemann. Naar Kein Licht (2011), Epilog ? (2012) en L’unique et sa propriété (Hello darkness, my old friend) (2017) van Elfriede Jelinek. Franse vertaling van Ruth Orthmann met medewerking van Christèle Ortu. Productie van l’Opéra-Comique de Paris, op 18 oktober 2017.

Soprano: Sarah Maria Sun
Mezzo: Olivia Vermeulen
Contralto: Christina Daletska
Baryton;: Lionel Peintre
Le chien: Cheeky (Dressage : Karina Laproye)

Quatuor vocal & Chœur du National Theater, Zagreb
Orchestre United instruments of Lucilin
L’électronique de la production a été réalisée dans les studios de l’IRCAM

Dirigent: Julien Leroy
Regie: Nicolas Stemann

Muziek:
Regie:

De eerste creatie in opdracht van de huidige directeur van de Opera Comique, Olivier Mantei, is Kein Licht van Philippe Manoury, een moeilijk werk om te definiëren. Deze opera, geïnspireerd door twee teksten van de Oostenrijkse Nobelprijswinnaar Elfriede Jelinek, Kein Licht en Der Einzige, sein Eigentum, is in drie delen verdeeld. Het eerste deel vertelt de ramp van Fukushima, het tweede de gevolgen een jaar later en het derde het risico dat de verkiezing van Donald Trump en zijn donderende tweets vertegenwoordigen. Terwijl de eerste twee delen de absurditeit van de menselijke samenleving beklemtonen en de verwoesting die ze hebben veroorzaakt, waarschuwt het derde tegen het vergeten en herinnert het aan de dreiging van een kernoorlog die nooit groter is geweest.

De scenische inrichting en de bezetting zijn ongewoon: vier zangers, vijftien musici, twee acteurs, een koor en een hond. De teksten van Elfriede Jelinek worden soms gelezen, soms gedeclameerd, beelden en video’s worden op de muren geprojecteerd, een bidon fluorescerende “radioactieve vloeistof” wordt over het podium uitgegoten. Centraal staan twee acteurs, A en B, die nu eens werknemers van een nucleair bedrijf uitbeelden die hun onschuld voor de ramp staande houden,  dan weer twee Duitsers die trots zijn dat hun land geen kernenergie meer produceert, hoewel het elektriciteit koopt uit Frankrijk; soms zijn A en B ook twee uit het leven gegrepen karakters die een hoop valse, op Donald Trump geïnspireerde waarheden debiteren.

Zoals de componist het zelf op het podium uitdrukt, is het leven een waaier van gebeurtenissen, van doelloze ontmoetingen tussen mensen. Het dagelijkse leven is een delicate chaos. Kein Licht wil deze woelige, turbulente, soms wanklankige realiteit tot uitdrukking brengen. Het werk wijkt dus wel heel sterk af van de klassieke opera; er is geen begin of einde, maar enkel een onderwerp, de alomtegenwoordige dreiging van de catastrofe. De teksten choqueren, vol waarheden, vol leugens, een literaire kakofonie, een muzikale potpourri, waaruit een ode verrijst aan de verdediging van het milieu en een aanklacht tegen vervuilende productiemethodes.

Ondanks de ernst van het onderwerp is de opera vaak grappig: van absurde personages die een karikatuur maken van de menselijke tegenstrijdigheden tot de marionet Atomi die het uitschreeuwt omdat hij levenslang in een betonnen graf wordt opgesloten.

De ouverture van de opera is zeer fraai: een subliem gedresseerde hond die jankt terwijl achterin de zaal, tussen elektronisch geroezemoes, klagend een gedempte trompet weerklinkt. De gezongen delen zijn krachtig, en verre van lyrisch. De  passages waarin zangers toekomstige rampen voorspellen of het dreigende noodlot van de mensheid betreuren, zijn geplaveid met plechtige Wagnertonen . De elektronische begeleiding is een delicate kakofonie van mechanisch gezucht, van rommelige, verwarrende geluiden; uit een waterachtig klinkende xylofoon stijgen  akoestische luchtbellen van metaal op. Het is een machine die muziek uitspuwt, en zo benadrukt dat mensen geen controle hebben over hun creaties. De orkestrale delen zijn schaars en expressief. Soms meenden wij reminiscenties aan Richard Strauss en Gustav Mahler te constateren, maar dan in een robotversie.

Kein Licht is niet onroerend, maar wel schokkend. Philippe Manoury omschrijft zijn creatie als Thinkspiel, een samenstelling van to think met het historische genre van het Singspiel. De muziek, hoewel inventief, speelt een rol op het tweede plan; het is het theater dat centraal staat in dit werk. Kein Licht is een verrassende show, waarvan de kracht vooral gelegen is in het vermogen om luisteraars een boodschap te brengen die de wereld is toegewijd.

Max Yvetot / Olivier Keegel (Gepubliceerd op 22/10/2017)

DelenShare on FacebookTweet about this on TwitterEmail this to someone

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *