“DER BESUCH DER ALTEN DAME”

Der Besuch der alten Dame

Paul Gukhoe Song (Alfred Ill) en dameskoor. (Foto: Hagen König)

Der Besuch der alten Dame, opera van Gottfried von Einem (muziek en libretto) naar het verhaal van Friedrich Dürrenmatt. Voor het eerst opgevoerd in de Wiener Staatsoper op 23 mei 1971, gedirigeerd door Horst Stein en in een regie van Otto Schenk. Bijgewoonde première door de Landesbühnen Sachsen in het Theater Radebeul op 26 mei 2018.

Claire Zachanassian: Stephanie Krone
Der Butler: Kay Frenzel
Alfred Ill: Paul Gukhoe Song
Seine Frau: Anna Erxleben
Sein Sohn: Andreas Petzoldt
Bürgermeister: Dan Chamandy
Pfarrer: Hagen Erkrath
Lehrer: Kazuhisa Kurumada
Doktor: Stefan Glause

Chor der Landesbühnen Sachsen
Elbland Philharmonie Sachssen
Dirigent: Ekkehard Klemm
Regie: Sebastian Welker

Muzikaal:
Scenisch:

Wie zag ooit een opera in het Theater te Radebeul, een randgemeente op ongeveer 10 km van Dresden? Hoe kwamen ze daar op het idee om de honderdste verjaardag van de geboorte van Gottfried von Einem in 1918 te vieren met een reeks opvoeringen van zijn opera Der besuch der alten Dame?

Opera’s van Gottfried von Einem worden maar zelden opgevoerd. Zijn meest gekende opera is Dantons Tod, die gespeeld werd in de Vlaamse Opera te Antwerpen in 1960 en door de Opéra de Wallonie in Luik in 1998. Van Der Besuch der alten Dame zagen wij ooit een voorstelling in het Opernhaus te Wuppertal in 1972, een jaar na de creatie in Wenen. Een memorabele voorstelling die gedirigeerd werd door Janos Kulka en geregisseerd door Kurt Horres, toen nog de huisregisseur in Wuppertal.

De inhoud van de opera volgt trouw deze van de tragische komedie van Dürrenmatt. Claire Zachanassian kreeg als tiener een kind van Alfred. Toen deze weigerde met haar te trouwen, werd ze als een hoer uitgescholden en de stad uitgezet. Door haar sluwheid en een rijk huwelijk keert ze jaren erna terug voor een bezoek als miljardair. De stadsoversten leggen de rode loper voor haar uit en hopen dat ze haar fortuin zal investeren in het zieltogende beleid van de stad. Ze gaat hier op in, maar stelt wel een bijzondere eis: Alfred moet ter dood veroordeeld worden en geëxecuteerd. De notabelen wijzen verontwaardigd haar eis af, maar de listige oude dame heeft nog meer pijlen op haar boog..

Het verhaal werd in 1964 verfilmd als The Visit. Niet minder dan Ingrid Bergman speelde de rol van de oude dame en Anthony Quinn was de verleider die haar met een kind opschepte.

De Landesbünhen Sachsen heeft met de keuze van deze opera wel zeer hoog gegrepen. Wij denken aan de zware orkestratie en de bijzonder veeleisende zangrollen. De oude dame werd bij de creatie gezongen door Christa Ludwig, Alfred Ill door Eberhard Wachter, de leraar door Hans Hotter en de burgemeester door Hans Beirer, stuk voor stuk zangers van wereldformaat en het lag voor de hand dat het kleine gezelschap van Radebeul een meer bescheiden uitvoering zou brengen.

Maar in feite viel het nog mee: vooral Stephanie Krone was verrassend goed als de oude dame en met haar dramatisch zeer expressieve, krachtige stem wist zij het publiek te bekoren. Dat het niet allemaal 100 % koosjer was, hoeft geen betoog. De partij is zo veeleisend en lang, dat wij ons afvragen welke mezzosopraan er heden ten dage triomfen zou kunnen mee vieren. Anne-Sophie von Otter misschien?

De bariton Gukhoe Song was als Alfred Ill niet van hetzelfde niveau (Ill staat niet voor het Romeinse cijfer 3, maar voor ill, zoals illy koffie zonder “y”). Hij zong wel met een robuuste baritonstem, maar hij miste warmte, zong bestendig luid, wat zowel voor hem als voor ons vermoeiend was. Wij moeten toegeven: de partituur van Von Einem is op dat punt zonder pardon. De aanhoudende forte klank van het orkest en de lange monologen in Sprechgesang maken van deze opera een regelrechte vocale uitdaging.

Ook de kleinere rollen deden het goed, zoals Kazuhisa Kurumada als de leraaar en Kay Frenzel als de butler. Dan Chamandy had als de burgemeester zijn partij iets beter mogen doseren. Kleinere rollen is hier een relatief begrip, want ook zij hebben soms lange monologen te zingen.

Ook het orkest onder leiding van Ekkehard Klemm had iets minder decibels mogen produceren. In een zaal met de afmetingen van een kleine cinema, is een orkest ook best te horen als het niet forte speelt…

De regie van Sebastian Welker was lelijk zonder meer. Nochtans is het een dankbaar onderwerp en wie de film gezien heeft, weet wat er van te maken is. Het orkest zat achter de scène en was afgeschermd door een reeks smakeloze panelen die afwisselend doorschijnend waren en/of dienst deden als deuren. De oude dame bevond zich bestendig boven de speelruimte van de andere zangers. Voor de dialogen staarden alle zangers naar het publiek, in plaats van naar elkaar. Een uitzondering was het mooie duet Claire/Alfred in de derde akte. Scenisch, vocaal en orkestraal was dit een moment van bijna Straussiaans lyrisme!

Alles bij elkaar was dit een lovenswaardige voorstelling, die nog aantrekkelijker geweest zou zijn met een theatraal realistische regie.

De Landesbühnen Sachsen verdient alleszins onze lof dat zij het aandurfden de 100ste geboortedatum van Gottfried von Einem te herdenken met deze reeks opvoeringen.

Voor wie naast opera ook nog een plaatsje in zijn leven voorbehoudt aan literatuur: Radebeul was de woonplaats van Karl May, de onvermoeibare schrijver van reis- en jeugdverhalen en de lievelingsauteur van Adolf Hitler. Een theaterbezoek aan Radebeul is gemakkelijk te combineren met een bezoek aan het plaatselijke Karl-May-Museum.

Er zijn nog voorstellingen op 1, 3 en 10/6/2018.

G.M. (Gepubliceerd op 29/5/2018)

1 Comment

  1. Fred schreef:

    Karl May was de lievelingsauteur van miljoenen Westeuropeanen, waaronder ondergetekende maar ook van Richard Tauber….prachtig museum trouwens

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *