ANNEMARIE KREMERS ONE WOMAN SHOW

Salome

Annemarie Kremer (Salome) (Foto: Martin Kaufhold)

Salome, drama in één acte van Richard Strauss. Tekst van Richard Strauss naar het drama Salomé van Oscar Wilde in de vertaling van Hedwig Lachmann. Voor het eerst opgevoerd op 9 december 1905 in de Dresdner Hofoper. Bijgewoonde première in het Aalto-Musikheater te Essen op 31 maart 2018.

Herodes: Rainer Maria Röhr
Herodias: Marie-Helen Joël
Salome: Annemarie Kremer
Jochanaan: Almas Svilpa
Narraboth: Carlos Cardoso
Ein Page: Liliana de Sousa

Dirigent: Tomáš Netopil
Regie: Mariame Clément

Muzikaal:
Scenisch:

Salome

Karel Martin Ludvik (2. Soldat), Michael Haag (Kappadozier), Tijl Faveyts (1. Soldat), Annemarie Kremer (Salome), Narraboth (Carlos Cardoso) (Foto: Martin Kaufhold)

Salome

Annemarie Kremer (Salome), Almas Svilpa (Jochanaan) (Foto: Martin Kaufhold)

Salome

Rainer Maria Röhr (Herodes), Dong-Won Seo (1. Nazarener), Dmitry Ivanchey (1. Jude), Martijn Cornet (2. Nazarener), Pascal Pittie (3. Jude), Andreas Baronner (5. Jude), Marie-Helen Joël (Herodias), Statisterie. (Foto: Martin Kaufhold)

Salome

Rainer Maria Röhr (Herodes), Annemarie Kremer (Salome) (Foto: Martin Kaufhold)

Salome

Marie-Helen Joël (Herodias), Annemarie Kremer (Salome) (Foto: Martin Kaufhold)

Salome

Rainer Maria Röhr (Herodes), Annemarie Kremer (Salome), Statisterie, Makudupanyane Senaoana (4. Jude), Dmitry Ivanchey (1. Jude), Albrecht Kludszuweit (2. Jude) (Foto: Martin Kaufhold)

Salome

Marie-Helen Joël (Herodias), Rainer Maria Röhr (Herodes) (Foto: Martin Kaufhold)

Salome

Karel Martin Ludvik (2. Soldat), Annemarie Kremer (Salome), Michael Haag (Kappadozier), Martijn Cornet (1. Soldat), Carlos Cardoso (Narraboth) (Foto: Martin Kaufhold)

Een van de aantrekkelijke eigenschappen van Strauss’ opera Salome is de lengte ervan. De speelfilmlengte van ruim anderhalf uur, in combinatie met het hilarische spektakel en de waanzinnig goede muziek, is het medicijn bij uitstek tegen Wagneriaans wegdommelen, Gurreliederlijk gapen en Berloziaanse bierbehoefte. In plaats daarvan seks, drugs en rock & roll in verbeterde vorm: bizarre seks, een goed glas en een decadente sluierdans. Bij Strauss’ Salome geen gezeik, we zitten op het puntje van de stoel voor een doorlopend, spectaculair verhaal. Zij wil hem, maar hij wil haar niet. Kopf ab! Salome is een verveeld kreng en valt op Jochanaan. Haar fascinatie voor de dekselse profeet schommelt tussen walging en lust. Heerser Herodes is ook niet helemaal zuiver op de graat: hij wil zijn stiefdochter zien dansen. Dansen, ja, ja…. We zijn dan al een eind in de opera gevorderd, maar het echte spektakel moet nog komen. Salome danst de Dans van de Zeven Sluiers. Teringjantje! We horen een potpourri van alle deuntjes die Strauss voor deze opera verzonnen heeft. En afhankelijk van de regie worden we ook nog eens visueel tamelijk verwend. In het algemeen kan men stellen dat sluierdansen uitgevoerd door 16-jarige jongedames niet a priori een diepe weerzin opwekken. Altijd spannend: hoe onthullend gaat de dans worden? Dat loopt van suggestieve outfits tot letterlijk zeven sluiers en, uiteraard, complete naaktheid. In 1990 was de 42-jarige (!) Catherine Malfitano volledig naakt onder een zeer doorzichtige sluier (Deutsche Oper). Zeven jaar later, in Covent Garden, was ze volledig gekleed en deed ze een pas-de-deux met Herodes.

Als de dans ten einde is, wil een standvastige Salome nog maar één ding: het hoofd van Jochanaan, hetwelk haar op een zilveren schaal geserveerd wordt. Dan wordt het pas echt feest: een staaltje meeslepende, in de operaliteratuur ongeëvenaarde perversiteit. Onder de tonen van spectaculaire prachtmuziek stort Salome zich op het bloederige hoofd:

Ah! Ich habe deinen Mund geküßt, Jochanaan.

Ah, ich habe ihn geküßt, deinen Mund, es war ein bitterer Geschmack auf deinen Lippen.

Hat es nach Blut geschmeckt?

Het zal je (stief)dochter maar wezen c.q. lust u nog peultjes? Herodes kan het dan ook niet langer aanzien en beveelt zijn bewakers om haar te doden. Wij nemen dit tot ons onder het onuitsprekelijke genoegen van beukende, dissonante akkoorden, een aardbeving van Cis groot tot c klein.

 

Annemarie Kremer is Salome

Is dat een avondje uit of niet? In Essen, waar de opera op 31 maart 2018 in première ging, was het een fantastisch avondje uit, om niet te zeggen een onvergetelijke ervaring. En dat was vooral, eigenlijk uitsluitend te danken aan de sublieme titelvertolkster, Annemarie Kremer, die van Salome zo ongeveer haar signature role heeft gemaakt, hoewel ze tot veel, heel veel meer in staat is. Haar schitterende internationale carrière gaat een beetje aan de Nederlandse operaliefhebbers voorbij, omdat DNO alleen Nederlandse zangers lijkt te programmeren als het niet anders kan. Vorig jaar werd Salome in het Muziektheater vertolkt door de voor deze rol te lichte Malin Byström. Hoeveel beter waren wij af geweest als Kremer hiervoor was gecast. En degenen die het geluk hadden haar in Butterfly, de schitterende productie van de Reisopera uit 2015, te hebben zien optreden, zijn een ervaring rijker die zij hun hele leven niet zullen vergeten. Annemarie Kremer heeft een zeer breed bereik en kan dus vrijwel “alles” zingen. Zo ook Salome. En hoe!

Zij zingt de rol met een fenomenale vocale kracht en weet op sublieme en overtuigende wijze de Werdegang van verwend puberkreng tot van liefde bezeten volwassen vrouw uit te beelden, niet alleen stimmlich maar ook als zeer begenadigd actrice. Superlatieven schieten werkelijk te kort. Strauss wilde voor Salome “een kind met een stem als Isolde”, en hij moet hier met prenataal inzicht Annemarie Kremer op het oog gehad hebben. Meisjes van zestien met een stem als Isolde zijn niet voor het oprapen. Het zijn nadrukkelijk níét de overjarige Rosemary’s Baby-achtigen die gedresseerd worden om hun kunstje te doen in The Voice of Holland. Er zijn weinig dramatische sopranen die de vereiste vocale kracht kunnen opbrengen. Maar Kremer ís Salome, ís de getormenteerde persoonlijkheid, de maniakale vrouw die bezeten is van haar liefde voor Jochanaan, ís het door haar moeder Herodias opgestookte kreng.  De intensiteit die Kremer in haar rol legt, het zingen, schreeuwen, klagen, zuchten, steunen en jammeren ontstijgt als het ware op briljante wijze de partituur. Eerlijk gezegd heb ik live nooit een betere Salome gehoord, en Annemarie Kremer kan zich naar mijn overtuiging meten met de allergrootste Salome’s die sinds 1905 de revue zijn gepasseerd. Een “Paraderolle” in de volste betekenis van het woord. Alleen al Kremers “Du hast einen Eid geschworen, Tetrarch” is de reis naar Essen waard.

 

Supporting cast

De overige rollen, men zou bijna van bijrollen spreken, waren in het algemeen alleszins behoorlijk bezet. Dat gold helaas niet voor Rainer Maria Röhr, als een Herodes met de gestiek van Sjef van Oekel en het fysiek van Wim de Bie, die vocaal geen sterke, om niet te zeggen onacceptabele indruk maakte. Hij moet haast wel “niet gedisponeerd” (operadeftigpraat voor “niet lekker”) zijn geweest, want er kwam zo’n benepen stemmetje uit dat de man vrijwel onverstaanbaar was.  De rol van Herodias is voor een zware mezzo, en Marie-Helen Joël, sinds 1999 lid van het vaste solistenensemble in Essen, leek me stimmlich net iets te hoog angehaucht om als de mother-from-hell volledig te overtuigen. De Litouwse bas-bariton Almas Svilpa (Jochanaan) wist met zijn krachtige, fraai getimbreerde bariton en perfecte dictie meteen de aandacht van het publiek te wekken als hij vanuit de kerker (hier keukenkelder) orakelt over de komst van De Verlosser. Ook de veelbelovende Portugese lyrische tenor Carlos Cardoso (Narraboth) deed het met zijn fraaie hoogte, sonore midden en uitstekende dictie zeer goed. Dat is een ijzeren wet bij Salome: Narraboth altijd goed. Ook de Essener Philharmoniker waren onder leiding van Tomáš Netopil goed op dreef. Netopil wist ondanks de verzengende kracht van Strauss’ muziek toch oog voor detail te houden en stelde zich steeds op ten dienste van de zangers, die zich derhalve niet hoefden te forceren.  Uitgezonderd Röhr dus.

 

“Vorstellung machen!”

De avond kreeg ook nog te maken met een regie. Er was meteen al bij aanvang een fijn stukje publieksparticipatie. We begonnen met een video (zucht) over de piepjonge Salome en de oudere Salome. Video, waarop een Duitse heer uit het publiek luidkeels riep: “Vorstellung machen!” Een held.  Hartverwarmend. Hoewel, waren er in 1945 meer van dit soort Duitsers geweest, dan had de slag om Berlijn weleens heel anders kunnen aflopen.  Er zijn drie standaardcriteria waaraan een Salome-regie minimaal dient te voldoen. Het eerste is: vermijd elke gelijkenis met de schabouwelijke productie van Konwitschny en de bejaarde geilaard Neuenfels. De eerste breide in 2009 een “happy end” aan de opera en kent het verschil tussen onsmakelijk en sensueel/pervers niet. Wij kunnen het de man nauwelijks kwalijk nemen, want hij heeft ze duidelijk niet allemaal op een rijtje. De bejaarde, seks-geobsedeerde Neuenfels zette Jochanaan in een fallusvormige raket (Von Dohnanyi bedankte er feestelijk voor om de ten tonele gevoerde waanzin te dirigeren). Het goede nieuws is dat dit Neuenfels’ laatste regie is geweest. Het tweede criterium: de Sluierdans dient niet alleen de muzikale receptoren in de overdrive te zetten, ook dienen mannelijke (m/v/lgtb) hormonen een flinke boost te krijgen. Het derde criterium: het bebloede, afgehakte hoofd waarmee Salome op zinnelijke wijze ligt te rollebollen. Dit dient er zoveel mogelijk uit te zien als een écht afgehakt, bloederig hoofd. Elke regiseursvondsterige variant op het Afgehakte Hoofd à la Guy Joosten leidt zonder meer tot diskwalificatie. Voor zinnelijk rollebollen: extra punten. Regisseuse Mariame Clément – die in het nabije verleden al eens Händels Agrippina omtoverde tot de Amerikaanse serie Dynasty, Rossini’s Armida naar een sportstadion “verplaatste” en Purcells The Fairy Queen tot geinige eigentijdse opera-over-een-opera vertimmerde – scoorde op de drie genoemde onderdelen als volgt. Gelijkenis op Konwitschny? Ja, helaas wel. Ook hier (van feesthoedjes voorziene) disgenoten aan een eettafel. Een koddig gezicht om de feesthoedjes een theologische twist over de betekenis van profeet Elias te zien voeren, waarna de kelner van dienst met de champagnefles in de hand en passant orakelt: “Der Messias ist gekommen.” Ook bij Clément een afwijking van het libretto, waarin staat “Die Soldaten stürzen sich auf Salome und begraben sie unter ihren Schilden.” Dat is toch iets anders dan een Salome die triomfantelijk glimlachend de zaal inkijkt. Dus min. Sluierdans hormoonactiverend? Helaas niet, een pantomime over o.m. zelfmutilatie. Ook walsende paren à la André Rieux. Min. Hoofd bloederig? Helaas niet. Meer een kapmodel. Min. Bovendien wordt het hoofd veel te laat ten tonele gevoerd. Hoe moeilijk is dat toch, een libretto begrijpend lezen? Aanvankelijk wordt het hoofd vertegenwoordigd door de integrale Jochanaan zelf, totdat deze van het toneel verdwijnt en Salome “Aber warum siehst du mich nicht an, Jochanaan?” tegen het luchtledige klaagt. Nog enkele indrukken om u een idee te geven: de profeet zat in de keukenkelder. Narraboth stond volstrekt onlogisch met een pistool te zwaaien om Jochanaan “onder schot” te houden, zeer dreigend als de profeet op grote afstand stond en nonchalant als de profeet agressief werd. Wij hebben dat bij de mariniers anders geleerd. Uiteindelijk joeg Narraboth zichzelf een kogel door het hoofd.

Jammer dat de regie Strauss onthoofdde in plaats van werk te maken van het hoofd van de profeet. Na het uiteraard oorverdovende slotapplaus voor Annemarie Kremer waren er ook enkele boe’s voor de regisseuse. De Duitsers zijn blijkbaar nog niet allemaal murw gebeukt door het Regietheater. 5,5 sterren voor Annemarie Kremer, 3 voor de rest, maakt, afgerond: 4,5 sterren.

Er zijn voorstellingen tot 1 juli 2018.

Olivier Keegel (Gepubliceerd op 1/4/2018)

5 Comments

  1. Ray Williamson schreef:

    Supersolist en beroerde regie. Een bekende ( 🙂 ) combinatie……

  2. Fred schreef:

    1. goede recensie-as usual- maar is het niet “DE fysiek”
    2. Keegel’s opmerking/vergelijking ivm ‘ hartverwarmende…Duitsers en de slag om Berlijn” nochtans slaat uiteraard nergens op.

  3. Richard schreef:

    Mooi Keegel-recensie. 🙂 (NB Fred: “fysiek” kan mannelijk en onzijdig zijn, de fysiek of het fysiek, alletwee mogelijk)

  4. Dick schreef:

    Fijn dat we zoveel goede Nederlandse zangers hebben, en wat jammer dat ze zo zelden in Nederland te horen zijn. Bedankt voor de weer lezenswaardige en deskundige recensie, Olivier Keegel. Never a dull moment! Verwerpelijk dat deze recensent De Nederlandse Opera in Amsterdam is uitgezet omdat hij te kritisch is.

  5. Anna Minis schreef:

    Ai, heer Keegel…”Heeft ze niet op een rijtje”…”bejaard, seks-geobsedeerd”…dat is inderdaad op de man. Bovendien hebben deze twee heren niets met de regie van Mariame Clement te maken. Ik heb de voorstelling niet gezien, maar afgaande op de foto’s en de beschrijving in uw recensie durf ik wel te veronderstellen dat u terecht gehakt maakt van deze regie. En de samenvatting van een en ander was weer uiterst geestig en daarbij ook nog to the point.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.