DE WAGNER-TSUNAMI VAN DANIEL BARENBOIM

Tristan und Isolde

Andreas Schager (Tristan), Anja Kampe (Isolde) (Foto: Monika Rittershaus)

Tristan und Isolde, muziekdrama van Richard Wagner (muziek en libretto). De eerste opvoering vond plaats op 10 Juni 1865 in het Königliches Hof- und Nationaltheater in München. Première van deze productie in de Staatsoper Unter den Linden te Berlijn op 11 Februar 2018.

Tristan: Andreas Schager
König Marke: Stephen Milling
Isolde: Anja Kampe
Kurwenal: Boaz Daniel
Melot: Stephan Rügamer
Brangäne: Ekaterina Gubanova
Ein Steuermann: Adam Kutny
Stimme eines jungen Seemanns, Hirte: Linard Vrielink

Staatsopenchor & Staatskapelle Berlin
Dirigent: Daniel Barenboim
Regie: Dmitri Tcherniakov

Muziek:
Regie:

In de Staatsoper Unter den Linden woonden wij Tristan und Isolde van Richard Wagner bij, een opera over de verstrengeling van dood en eeuwige liefde, over vriendschap en verraad, loyaliteit en overspel. En over de vraag, wat is perfecte liefde? Het antwoord zocht Wagner in het boeddhisme, dat de hoogste liefde vindt in het door seksueel verlangen gedreven niet-bestaan, in de complete versmelting, of zoals het in Tristan en Isolde wordt verwoord: “In des Weltatems wehendem All ertrinken, versinken, unbewusst – höchste Lust.”  Complex? Ja.  Aangrijpend? Zeer.

 

Het verhaal

In de oorlog tussen Cornwall en Ierland raakt Tristan zwaargewond. Isolde verzorgt hem, maar als ze de moordenaar van haar verloofde herkent, wil ze hem vermoorden. Het loopt anders, in plaats van hem te vermoorden wordt Isolde verliefd. Tristan overtuigt zijn oom, koning Marke, om met Isolde te trouwen om zo de vrede te bezegelen. Diep teleurgesteld beraamt Isolde een plan om Tristan en zichzelf te vergiftigen. Maar haar dienares Brangäne verruilt de gifdrank voor een liefdesdrank.

Dmitri Tcherniakov is verantwoordelijk voor de verrassende enscenering en het decorontwerp. Het verhaal is gesitueerd op een cruiseschip, in een van rijke houten lambriseringen voorziene officiersmess. De eerste acte is geheel voor Isolde. Anja Kampe, die deze rol niet voor het eerst op zich neemt, laat met haar adembenemende stem horen dat hier een van de belangrijkste Isoldes van het moment op het podium staat. Slechts zelden hoort men bij haar enige moeite om boven het orkest uit te komen. Met Ekaterina Gubanova als Brangäne heeft ze een van ’s werelds beste jongere mezzosopranen aan haar zijde. Vocaal vullen de dames elkaar perfect aan.

De tweede akte toont ons de geliefden in het kasteel van koning Marke, in deze regie een ouderwets salon. Marke wordt gezongen door de zowel fysiek als vocaal indrukwekkende Deense bas Stephen Milling. De geliefden negeren de waarschuwingen van Brangäne en ontmoeten elkaar. Helaas geschiedt het een en ander nogal houterig, en allesbehalve sensueel. We zien twee bloedeloze poppen.  Stephan Milling (koning Marke) neemt in de derde acte duidelijk vocaal gas terug. Hij blijkt verkouden te zijn en de bezoekers worden hiervan tijdens de tweede pauze door Jürgen Flimm, intendant, in een humoristische korte speech op de hoogte gesteld.

De derde akte is voor Tristan, een geweldige Andreas Schager. Vol innerlijke kracht schikt hij zich in zijn lotsbestemming, ter zijde gestaan door de trouwe Kurwenal, een vloeiend en indrukwekkend gezongen rol van Boaz Daniel. Tristan sterft zonder zijn geliefde opnieuw te zien, want Isolde komt te laat. Zo ook koning Marke, die de geliefden heeft vergeven nadat Brangäne hem over de uitwisseling van de toverdrank heeft verteld. De conclusie? Geen. Isolde sluit het gordijn.

 

Boegeroep

De regisseur kreeg tijdens de voorstelling een portie boegeroep over zich heen, het liefdesdrama als conceptueel idee viel niet bij iedereen in goede aarde. Over dirigent Daniel Barenboim was ook geen algemene tevredenheid, vooral vanwege de trage tempi in de tweede en derde acte. Het Berlijnse publiek staat bekend als kritisch, dat weet Barenboim als geen ander. In plaats van het boegeroep te negeren stelde hij zich tussen 2e en 3e acte demonstratief en provocerend naast de regisseur op; hij leek te genieten van de chaotische mix van gejuich en protest. Wagneriaanser kan het haast niet!

Dan de finale: Barenboim ontketent een tonale tsunami met het fenomenale orkest, dat muzikale precisie tot een ware kunst heeft verheven. De maestro heeft het geheel op superieure wijze in de hand en brengt het publiek een ervaring die je onder de huid kruipt.  Dan klinkt de laatste toon. Enkele seconden van stilte, van emotie. Het publiek geeft zich met een staande ovatie over, en fluit, stampt en klapt. Een donderend applaus voor de fantastische Andreas Schager, Anja Kampe, Boaz Daniel, Stephen Milling en Ekaterina Gubanova. Dit is echt grandioze opera.

Verdere voorstellingen op 15, 18, 25 februari, 3, 11 en 18 maart 2018.

Daniela Debus / Olivier Keegel (Gepubliceerd op 14/2/2018)

4 Comments

  1. Basia Jaworski schreef:

    Tcherniakov….. Ooiy een opera door hem geregisseered gezien, allemaal gezien.
    Wat het ook (niet) is: mensen zitten aan tafel. In Onegin, Giovanni, Carmen, Wozzeck…. Mensen zitten aan tafel … een soort publiekstherapie met zijn allen…
    Recycling is goed voor milieu, zeggen ze ….

    Ik lees dat aan het eind Isolde het gordijn sluit . Niet dood dus?
    Ach …. waarom ook niet?

  2. Stefan Caprasse schreef:

    Tja, Tcherniakov behoort ook niet echt tot mijn lievelingsregisseurs, niet uit principe (van mij mag zowat alles, of toch veel, wat niet wil zeggen dat ik het eindresultaat altijd goed of mooi vind), maar dus uit persoonlijke smaak.
    Zellfs zijn ‘Prins Igor’ (met nochtans mooie beelden) stond mij niet echt aan. Ook zijn Iolantha vond ik te prosaïsch.
    En zijn Carmen van Aix vond ik op zich wel interessant (jawel!) maar die publiekstherapie wordt inderdaad stilaan een (beaucoup) déja vu…
    Door cliché’s te willen vermijden creeert men er vaak nog grotere…
    Aan de foto’s te zien, ziet deze Tristan er nog doenbaar (en zelfs visueel mooi) uit, ik kan eigenlijk weinig opmaken uit de recensie.
    Maar ik vind het wel jammer dat uitgerekend hij instaat voor ‘Les Troyens’ volgend seizoen in de Parijse Bastille…

  3. Jan de Jong schreef:

    Ik ben niet zo rijk aan Tchermiakov-ervaringen, maar genoot laatst opnieuw van de opname van Kitezh uit Amsterdam. Die productie staat nog steeds als een huis. Ook aan Prins Igor bewaar ik uitstekende herinneringen.

    Eerlijk gezegd komt de recensie soms wat weinig zeggend over, vol algemeenheden waar ik niet echt wijs uit word. Waar zijn de drie en een halve ster voor de regie op gebaseerd?

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *