SALOME: KILL YOUR DARLING

Salome

Ausrine Stundyte (Salome) & Christian Natter (Oscar Wilde) (Foto: Monika Rittershaus)

Salome, Drama in één acte van Richard Strauss. Tekst van Richard Strauss naar het drama Salomé van Oscar Wilde in de vertaling van Hedwig Lachmann. Voor het eerst opgevoerd op 9 december 1905 in de Dresdner Hofoper. Herneming in de Staatsoper Unter den Linden te  Berlijn op 4 maart  2018.

Herodes: Gerhard Siegel
Herodias: Marina Prudenskaya
Salome: Ausrine Stundyte
Jochanaan: Thomas J. Mayer
Narraboth: Nikolai Schukoff
Page der Herodias: Annika Schlicht

Staatskapelle Berlin,
Dirigent: Thomas Guggeis
Regie: Hans Neuenfels

Muziek:
Regie:

 

De omstreden regisseur Hans Neuenfels (76) houdt het voor gezien. Deze Salome was zijn laatste première in Berlijn, een première waarbij het nog helemaal mis had kunnen lopen. In januari werd Zubin Mehta ziek en drie dagen voor de première gooide vervolgens Christoph von Dohnányi de handdoek in de ring. Weinig professioneel allemaal. Uiteindelijk werd een vervanger gevonden in de slechts 24-jarige dirigent Thomas Guggeis; hij werd de ster van de avond, de ideale redder in de nood. Onder zijn leiding klonk de Staatskapelle uitermate fraai, veelzijdig en beheerst, ook in de meest dramatische momenten. Deze assistent van Barenboim, die de zangers alle ruimte gaf, verdient de hoogste lof en kreeg dan ook terecht het luidste applaus van de avond.

Het verhaal is overbekend. In Oscar Wilde’s toneelstuk Salome eist de verwende prinses het hoofd van Johannes de Doper omdat hij haar liefde voor hem veracht. Bij Richard Strauss wordt de Doper de profeet Jochanaan. Zijn lot is niet minder onplezierig.

Als het doek opgaat, zien we een zwarte bühne. Jochanaan komt aanzweven (!) in zijn zilveren fallusvormige kerker die doet denken aan de raket uit de film Le voyage dans la lune (1902) van Georges Méliès. Voor de aankleding der protagonisten deed men een greep uit het C&A-assortiment, zonder de witte pakken van Hermann Göring te veronachtzamen. Ook Oscar Wilde maakte zijn opwachting, als snelle jongen in zwart pak. En om het ons allemaal goed te laten begrijpen, zien we in rode neonletters de tekst „Wilde is coming“. Er hangen twee grote zilveren ballen aan zijn kruis. Een fraaie bloemlezing uit het werk van de door seks geobsedeerde regisseur Hans Neuenfels.

Wilde’s Salome is een sensueel toneelstuk uit de tijd dat de bourgeoisie seksualiteit en erotiek vierde in de chambres separées en tijdens orgastische seances. We vinden die sfeer terug in de muziek van Richard Strauss, die associaties wekt met de sensuele naakten van de Franse schilder Gustave Moreau, de verdorvenheid van Parijs, zijde en fluweel, opulentie, zware parfums… Een sensueel universum dat perfect wordt opgeroepen door de briljant spelende Staatskapelle.

Steriele enscenering

Bij Wilde staan de radicale liefde en de waanzin van een vrouw centraal, het gaat over extreem menselijk gedrag. De zelfmoord van de afgewezen liefde, de wraak voor gekwetste gevoelens, jaloezie, Eros en Thanatos, de aanwezigheid van de dood. Het monotone toneelbeeld ontbeert deze meeslependheid en sensualiteit. Het acteren beperkt zich tot minimale gebaren, er gebeurt niet veel in deze enscenering. Het enige historische toevluchtsoord wordt gevormd door een masker en de garderobe van de Salome uit de jaren 20.

Bij de première was het stuk een schandaal, zowel voor Wilde in 1896 te Parijs als voor Strauss in 1905. Neuenfels, in wiens opvatting het hoofdzakelijk om Wilde draait, ziet het stuk als een parabel, een denkbeeldige, maar wel degelijk door de werkelijkheid geïnspireerde versie van de wereld waarin vertegenwoordigers van verschillende systemen met elkaar strijden. Hij wil dat het publiek hierin positie kiest.

De avond moet veroverd worden. Er is geen scènewisseling, er is geen pauze. Aan het begin is Salome nog een prinses, maar Wilde bevrijdt haar van deze rol en voorziet haar van een bloeddorstig alter ego. Op het gebedel van Herodes verschijnt er in plaats van een sluierdans (!) een obscure dubbelganger met Wilde als de van een corsage voorziene dood. Het is allemaal van een onzinnige steriliteit. In de emotieloze laatste monoloog krijgt Salome haar kus. Cis Groot. Dan volgt haar dood. C klein. Gordijn. Einde.

Ausrine Stundyte doet als Salome duidelijk haar best, maar is onmiskenbaar niet tegen de rol opgewassen. Hele passages worden binnensmonds weggemoffeld. Haar stem heeft weinig diepte, in de hoogte klinkt het schril, blikkerig en benauwd. Alleen bij het applaus, als ze bevrijd is van haar rol, slaagt ze erin om enige vreugde en sensualiteit uit te stralen. Afgezien van de Salomé zijn de rollen goed bezet en wordt er op hoog niveau gezongen.

Christian Natter speelt Wilde met bravoure, cool, slim, jong. Thomas J. Mayer als Jochanaan zingt krachtig en ontroerend, en tekstueel voorbeeldig. Mayer is op dit moment terecht een van meest gevraagde heldenbaritons ter wereld. Gerhard Siegel en Marina Prudentskaya komen niet erg overtuigend over als het echtpaar Herodes en Herodias, maar vocaal is het dik in orde. Nikolai Schukoff doet het geweldig als de ongelukkig verliefde Narraboth en Annika Schlicht is een voortreffelijke Page van Herodias.

De avond voelde als een kolkende poel lava gesitueerd aan de Noordpool. De iriserende betovering ontbrak in de regie. De betovering moest komen, en kwam ook, van de stemmen, het orkest en de schitterende jonge dirigent.

Verdere voorstellingen op 8, 10, 14 en 17 maart 2018.

Daniela Debus / Olivier Keegel (Gepubliceerd op 6 maart 2018)

2 Comments

  1. Hans Nieuwenhuis schreef:

    Het is niet duidelijk of Olivier Keegel zelf in Berlijn was of het ordeel heeft over genommen van Daniele Debus. Maar iedereen die het werk van Hans Neuenfels kent kan voorspellen dat hij geen traditionele avond zal verzorgen. Integendeel, ook ik heb me regelmatig bij zijn regieprodukten afgevraagd wat er in godsnaam op het toneel allemaal voor onzin te zien was. Daarom vind het nogal masochistisch van Olivier Keegel om een Neuenfelsavond te bezoeken. Maar wellicht moet je voor de kunst alles over hebben en je opofferen voor de goede zaak…..

    • Olivier Keegel schreef:

      Een recensent bezoekt toch niet uitsluitend hem welgevallige voorstellingen? Ter informatie: mijn bijdrage is een (zeer) vrije vertaling, bewerking, samenvatting van de recensie van Daniela Debus, die ook online staat.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.