ANATEVKA, EEN VERHAAL VAN LIEFDE EN VERVOLGING

Anatevka

Max Hopp (Tevje) (Foto: Jan Windszus Photography)

Fiddler on the roof, musical van Jerry Bock (music), Joseph Stein (book) en Sheldon Harnick (lyrics). Het verhaal is gebaseerd op het boek Tevye and his Daughters (1894) van de Russisch-joodse schrijver Sholem Aleichem. Gecreëerd te Broadway, New York op 22 september 1964. Duitse vertaling van Rolf Merz en Gerhard Hagen. Bijgewoonde voorstelling in de Komische Oper Berlin op 16 december 2017.

Tevje: Max Hopp
Golde: Dagmar Manzel
Zeitel: Talya Lieberman
Hodel: Alma Sadé
Chava: Maria Fiselier
Sprintze: Tess Seba
Bielke: Laeticia Krüger
Jente: Barbara Spitz
Mottel: Johannes Dunz
Perchik: Ezra Jung
Lazar Wolf: Jens Larsen
Rabbi: Peter Renz

Chor & Orchester der Komische Oper Berlin

Musikalische Leitung: Koen Schoots
Inszenierung: Barrie Kosky

Muzikaal:
Scenisch:

Sinds de première op 22 september 1964 in New York is er meer dan een halve eeuw voorbijgegaan, maar Anatevka (Fiddler on the Roof) blijft ons nog steeds boeien. In het dorpje Anatevka in het tsaristische Rusland van 1905 leven de Joodse burgers nog steeds volgens hun oude tradities. De tijden zijn onzeker, er is onrust. Iedereen in Anatevka is als een violist op het dak (de titel gaat terug op een schilderij van Marc Chagall, waarin de violist op het dak symbool staat voor het leven van de Oost-Europese Joden). Wanhopig probeert men aan de viool fraaie geluiden te ontlokken, zonder om te vallen en zijn nek te breken. Een symbool van de armoede en het antisemitisme die de Joodse gemeenschappen in Oost-Europa tarten. Vrijwel niemand heeft het breed in de Oekraïense stad Anatevka, maar de sabbat blijft heilig en wordt altijd gevierd.

Zo ook bij Tevje, de melkboer wiens enige paard kreupel is en die dus zijn eigen kar moet trekken. Wat zou hij allemaal niet doen als hij rijk was…. Hij is de vader van vijf dochters (in het verhaal van Sholem Aleichem, Tevye and his Daughters, zijn het er zelfs zeven). De oudste drie zijn van huwbare leeftijd en Tevje en zijn vrouw Golde (geweldig gespeeld door Dagmar Manzel) willen de meisjes door middel van een koppelaarster aan de man helpen. Deze koppelaarster Yente (Herzallerliebst-Kugelig) heeft een goede match gevonden voor de oudste dochter Tzeitel: de slager Lazar, een rijke weduwnaar. Maar Tzeitel (schitterende rol van Talya Liebermann) is al een tijd verliefd op Schneider Mottel (mooi bedeesd gespeeld door John Dunz). Deze durft vader Tevje (met heerlijk-warme stem, en vol humor en empathie vertolkt door Max Hopp) niet om de hand van zijn dochter vragen. Hopp is een authentieke en geweldige Tevje: hij weet op indrukwekkende wijze uiting te geven aan zijn hang naar traditie en zijn angst voor het onbekende. Hij is grandioos wanneer hij niet aan zijn vrouw Golde durft bekennen dat hij akkoord is gegaan met de armlastige schoonzoon. Tevje verzint een droom waarin een grootmoeder verschijnt die hem vertelt dat zij deze verbintenis wil. Hoewel Tevje de jongeren niet begrijpt die de traditionele gehoorzaamheid aan de vader doorbreken, laat hij na een prachtige dialoog met zichzelf het geluk van zijn kind prevaleren. Hij is bereid zijn woord aan Lazar te breken.

 

Pogrom

De bruiloft wordt groots gevierd, maar onderbroken door grof geweld. Tsaristische, anti-Joodse Russen komen het feest verstoren, ze gooien met stoelen en slaan het meubilair kapot. De feestgangers verstarren, overgoten met melk.

Er is iemand die tegen dit geweld in opstand komt, de aantrekkelijke student Perchik (een indrukwekkende Ezra Jung), op wie Tevjes dochter Hodel (Alma Sade) verliefd is; zij zal hem later volgen als hij verbannen wordt naar Siberië. Tevje is gesteld op Perchik, want hij leest de Talmoed. Dat hij afscheid moet nemen van zijn dochter, doet hem pijn, maar na een grappige dialoog met God en het publiek, geeft hij zijn zegen aan hun huwelijk. De derde dochter, Chava, wil met de niet-Joodse Russische Fyedka trouwen. Deze keer is Tevje niet te vermurwen. Hij kan en wil zijn geloof niet verloochenen. Als Chava ondanks zijn verbod toch trouwt, verstoot hij haar. Zij is voortaan dood voor hem.

Dan krijgen de inwoners van Anatevka het bevel van de tsaar dat ze binnen drie dagen hun spullen moeten pakken en hun geboortestreek moeten verlaten. Het verdriet is groot maar ze staan machteloos tegenover het leger van de tsaar. Chava wil afscheid nemen, maar Tevje wijst haar af. Tzeitel krijgt echter een “God zij met je” van hem mee. Tzeitel en Mottel zoeken hun geluk in Krakau; Tevje en Golde reizen met de twee jongste dochters naar familie in Amerika en de andere dochter en haar man gaan naar Warschau.

Tijdens het vertrek in de tweede akte sneeuwt het. Net als bij Moeder Courage van Brecht rijdt Tevje zijn volgepakte wagen door de sjtetl (Joods dorp). De eerste en de laatste tonen zijn die van de jonge “Fiddler”. Dan is er alleen nog maar stilte. En daarna het oorverdovend gejuich van het publiek. Er volgt een staande ovatie voor een voorstelling die het hart weet te raken zonder zich aan kitsch te hoeven overgeven. Het orkest speelde met volle overgave en de respectvolle tekstbehandeling deed enkele vocaal minder gelukkige momenten al snel vergeten. In plaats van een Chagall-achtige dorpsidylle had decorontwerper Rufus Didwiszus oude kasten boven op elkaar gestapeld. Een jongen in een sweatshirt staat bij de ingang met een koptelefoon, luistert naar muziek, in een kledingkast waarin bontjassen hangen. Barrie Kosky herinnert hiermee aan zijn eigen familiegeschiedenis. Zijn vader was bonthandelaar in Australië, waar zijn grootvader na de pogrom naar Wit-Rusland was gevlucht. Walter Felsenstein regisseerde de musical al in 1971 in de Komische Oper.
Componist Jerry Bock en songwriter Sheldon Harnick hadden al in 1959 furore gemaakt met Fiorello!, de biografie van de populaire New Yorkse burgemeester Fiorello LaGuardia, en met hun romantische komedie She loves me. Het script is van Joseph Stein, gebaseerd op de korte verhalen van auteur en filosoof Sholem Aleichem m.n. zijn roman Tevye and his Daughters. De liedjes in Anatevka “If I were a rich man” en de afscheidsballade “Far from the Home I love” gaan terug naar Chassidische volksmelodieën. Het is de mix van drama en emotie, Jiddische folklore en melancholische humor die een breed publiek inspireert.

De productie liep op Broadway langer dan welk stuk ervoor, en de kansen voor de Komische Oper in Berlijn op een nieuw record zijn niet denkbeeldig. De Komische Oper heeft in ieder geval een groot aantal uitvoeringen gepland tot 15/7/2018. De juiste datums vindt  U hier.

Daniela Debus / Olivier Keegel (Gepubliceerd op 20/12/2017)

 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.