LENNEKE RUITEN SCHITTERT IN HALLOWEEN-OPERA

Lucio Silla

Lenneke Ruiten als Giunia. (Foto © B.Uhlig)

Lucio Silla, opera van Wolfgang Amadeus Mozart op een libretto van Giovanni de Gamerra. Voor het eerst opgevoerd in het Teatro Regio Ducale in Milaan op 26 december 1772. Première van deze productie in de Muntschouwburg te Brussel op 29 oktober 2017. Bijgewoonde voorstelling op 31 oktober 2017.

Lucio Silla: Jeremy Ovenden
Giunia: Lenneke Ruiten
Cecilio: Anna Bonitatibus
Lucio Cinna: Simona Saturova
Celia: Ilse Eerens
Aufidio: Carlo Allemano

Symfonieorkest en koor van de Munt
Muzikale leiding: Antonello Manacorda
Regie: Tobias Kratzer

Muzikaal:
Scenisch:

Lucius Cornelius Sulla, in het Italiaans Lucio Silla, is een van grote namen in de geschiedenis van het Romeinse Rijk. De geschiedenis heeft deze Dictator van Rome nogal ambivalent beoordeeld. Enerzijds is hij de grote staatsrechtelijke hervormer, anderzijds worden hem zijn despotisme en wreedheid verweten. Zijn privéleven vertoonde Heliogabalistische trekjes. Zo zette hij zijn zieke vrouw Metella het huis uit, bang dat het een vies rommeltje zou worden thuis (daar is nog iets voor te zeggen), en ruilde haar in voor Valeria. Hetgeen hem weer niet belette om er aan aantal andere vrouwen op na te houden, terwijl hij ook de Griekse beginselen ruimhartig omarmde, getuige zijn liefdesrelaties met diverse heren.

Nogal wat operacomponisten zagen wel wat in de heer Sulla. Zo vond in 1713 de première plaats van Händels opera Silla, terwijl ook Pasquale Anfossi (1774) en Johann Christian Bach (1776) opera’s met dezelfde titel componeerden. Op 26 december 1772 vond in het Milanese Teatro Regio Ducale de première van Mozarts Lucio Silla plaats. Voor de 16-jarige Mozart geen chillen of Happy Fun Beach van een tienercamping met een indoor strand met beachvolleybal, klimbomen en springkussen! Nee, deze jongeman kreeg de opdracht om een opera te schrijven voor het festival van Milaan. Da’s andere koek. Het resultaat was een prachtig georkestreerd en levendig Dramma per musica, de opera Lucio Silla. Zijn vijfde (!) opera overigens. Een werk waarin zijn latere meesterwerken, met name Don Giovanni, al duidelijk op de deur kloppen. Zoals Goethe zei: “Eine Erscheinung wie Mozart bleibt immer ein Wunder, das nicht zu erklären ist.“

 

Lenneke Ruiten in glansrol

32 jaar na de spraakmakende enscenering van Patrice Chéreau staat deze opera seria weer op het programma bij de Brusselse Munt. Voor de titelrol werd Jeremy Ovenden aangetrokken, een jonge Britse tenor die in 2015 nog in Amsterdam en Brussel te bewonderen was als Bajazet in Händels Tamerlano. Als u ooit een tenor zoekt voor een Italiaanse Mozart-opera, dan is het niet verkeerd om bij Jeremy aan te kloppen. De ster van de avond was hij niet, maar hij heeft een stem met een bewonderenswaardige flexibiliteit en een hartverwarmende hoogte. Als Silla krijgt hij het nodige te stellen met zijn naaste omgeving. Met Celia, zijn zuster; met Cecilio, een Romeinse senator; met Giunia, de verloofde van Cecilio; met Lucio Cinna, vriend van Cecilio en heimelijke vijand van Silla; en uiteindelijk met zichzelf.

Lucio Silla is dus de baas in het Rome van de 1e eeuw v.C. De verbannen senator Cecilio is teruggekeerd en verneemt dat dictator Silla werk maakt van Cecilio’s verloofde Giunia. Giunia wordt vertolkt door de Nederlandse Lenneke Ruiten, die de rol virtuoos deed sprankelen. Haar heldere en krachtig gedefinieerde stem liet het in de vele virtuoze passages qua stabiliteit geen moment afweten En wanneer warmte was vereist, dan was er warmte. De aria “Ah se il crudel periglio” uit de tweede acte was een van die verbijsterende momenten waarop de zaal doortrokken werd van rillingen van genot en er een halo van gelukzaligheid boven De Munt verscheen. Deze aria is volgens Lenneke Ruiten zelf “ontzettend lang, heel hoog, heel laag, en hij is vooral ontzettend snel. Eindeloze coloraturen, en met name die eindeloze coloraturen zijn in feite technisch onhaalbaar. Het kan niet.” Wanneer het onmogelijke op deze superieure wijze tot ons komt, zouden wij willen zeggen: doet u ons nog een paar van die onmogelijke aria’s. Bravissima, Lenneke Ruiten!

 

Moord en doodslag

Giunia en Cecilio vinden elkaar terug. Toch wil Silla met Giunia trouwen. Cecilio beraamt moordplannen op Silla, maar wordt hiervan weerhouden door zijn vriend Cinna. Celia, zuster van Silla, is verliefd op deze Cinna, die haar ook wel ziet zitten. Cinna doet een aanzoek en heeft nóg een geweldig idee: daarna vermoorden we Silla in zijn bed. Cinna, een sopraanrol, wordt in Brussel vertolkt door de Slowaakse Simona Houda-Šaturová die over een prima techniek, een prachtige stem en een uitzonderlijke flexibele “strot” bleek te beschikken en dus zonder meer zou voldoen aan de door Mozart vaak aan zangers gestelde eis van een “leicht geläufige Gurgel”. Bij deze Simona Houda-Šaturová dringt zich de antieke term “zoetgevooisd” op, welke kwalificatie niet zo goed bij het vileine karakter van haar rol past. Maar balsem voor de oren is ook wat waard.

Giunia voelt niet veel voor de moordplannen, dus besluit Cinna om het varkentje zelf te wassen, met behulp van zijn vriend Cecilio. De Italiaanse mezzo Anna Bonitatibus (Cecilio) mag zich graag de Anti-Diva noemen; geen originele claim maar in dit geval wel aannemelijk, ze heeft iets weg van het in het klooster weggeborgen minder begaafde nichtje van Bartoli. Zij werd door het publiek rijkelijk met applaus beloond, maar wij vonden haar vocale prestaties niet meer dan acceptabel. Haar aria “Il tenero momento” leed onder te veel vibrato en onplezierige, schreeuwerige hoge noten. In het algemeen was haar stem onevenwichtig en ongecontroleerd.

De door Cinna en Cecilio beraamde aanslag mislukt. Cinna weet te ontkomen, maar Cecilio en zijn verloofde Giunia worden gevangen genomen en gaan een zekere dood tegemoet. Dictator Lucio Silla blijkt echter plotseling over een hartje van goud te beschikken en vergeeft alles en iedereen, althans volgens Mozart en librettist Giovanni de Gamerra: Cecilio mag met Giunia trouwen en Cinna met Celia, een rol van de Belgische sopraan Ilse Eerens die over een feilloze techniek beschikt. Haar lyrische coloratuuraria “Se lusinghiere speme” was om te smullen. Terug naar Silla, die in zijn enthousiasme over zijn eigen goedheid een beetje doordraaft: hij maakt ook meteen zijn aftreden als heerser van Rome bekend. Alles pais en vree, althans volgens het libretto.

Dirigent Antonello Manacorda trakteerde ons met het Symfonieorkest van de Munt op een fruitige Mozart, met zeitgemässe vlotte tempi. Uitstekend. Het koor van de Munt is niet van de wereldklasse waarover het koor van de Amsterdamse Nationale Opera beschikt, maar zong toch alleszins fraai.

 

Broddelwerk

Helaas was er, naast de over het algemeen uitzonderlijk sterke muzikale bijdragen, ook nog een regie, een peilloos dieptepunt. Regisseur Tobias Kratzer onderzoekt, zo liet hij weten, hoe de thematiek van Lucio Silla “ons nu kan aanspreken” (geeuw, geeuw) en degradeert de figuur van Lucio Silla tot een lachwekkend Dracula-stripfiguur. “De Duitse regisseur Tobias Kratzer wijst een puur historiserende interpretatie van Lucio Silla af,” zegt het programmaboekje. Bij deze woorden wordt het u bang om het hart, en uw vrees is terecht. De handeling wordt getransporteerd naar hypermoderne villa’s die en passant de zichtlijnen vanuit bepaalde delen van de zaal behoorlijk in de weg zitten. Het aantal bizarre en volstrekt ridicule ongerijmdheden dat uit dit “concept” voortkomt (een vampier die door de politie onder schot wordt gehouden), zullen wij u besparen. Kratzers onderzoek naar de actualiteit (we zien Trump, Poetin en Kennedy, jazeker!) van de thematiek is blijkbaar nog niet ten einde, want het rampzalige en lamlendige resultaat doet verschrikkelijk pijn aan de ogen en is een belediging voor de intelligentie van iedereen die na een pittige avondstudie zijn IQ tot boven de 85 heeft weten op te krikken. We hebben helaas weer te maken met de zoveelste schabouwelijke regisseursclown, en in Kratzers geval ook nog een schaamteloze prutser, die niet begrijpt dat het publiek de eventuele “thematiek” (if any) zelf wel kan ontdekken en niet zit te wachten op een hopeloos en in alle opzichten falende vampier-parafrase, die in het slot van de laatste akte in pure slapstick ontaardde. Wij vermoeden zelfs, althans mogen hopen, dat het publiek voor Mozart en de zangers komt. Wij vinden het steeds weer opmerkelijk en treurig dat de schrijnende discrepantie tussen muziek/libretto enerzijds en regie/toneelbeeld anderzijds zo relatief snel is doorgedrukt door het internationale Kultur Direktorat, dat de stap van manipulatie naar indoctrinatie via het concept “One small step for (a) man, one giant leap for mankind” tot succesvol businessmodel heeft verheven. Wij fossielen denken nog wel eens terug aan Callas’ uitspraak “The composer is your director”, maar aan de andere kant: wie was Callas nou helemaal als het om opera gaat? De fratsen van de fröbelende regisseur Tobias Kratzer, wij hebben er verder ons Latijn niet ingestoken. Zij ten slotte nog vermeld dat Kratzer uiteraard een eigen eind aan de opera heeft verzonnen.

De echte Sulla trekt zich volgens geschiedschrijver Plutarchus terug in zijn landhuis bij Puteoli. Niet alleen zijn vrouw is van de partij maar ook zijn jarenlange manlijke minnaar, de acteur Metrobius. Moet kunnen, maar Mozart en zijn librettist laten deze pikante wending toch maar liever achterwege. Als de LGBTQIAP Lesbische-Gay-Biseksuele-Transgender-Queer-Intersekse-Aseksuele-Panseksuele community daar nu maar geen stampij over gaat maken. Het zal niet de eerste revolutie zijn die in het Brusselse operahuis begint.

Er zijn nog voorstellingen op 2, 4, 7, 9, 12 en 15 november 2017.

Ook live op ARTE Concert, op 9 november 2017.

Olivier Keegel (Gepubliceerd op 1/11/2017 )

DelenShare on FacebookTweet about this on TwitterEmail this to someone

10 Comments

  1. Mauricio Fernandez schreef:

    Zo te lezen wordt het alleen maar naar Arte luisteren zonder beeld, de zoveelste belediging van de ‘ fossielen’ entre nous die niet beter weten. Als je de foto ziet op internet van deze zoveelste operaverkrachter dan weet je wat jou te wachten staat maar gelukkig is Mozarts muziek niet kapot te krijgen door de puberale fratsen van deze vampier in spe. Na de Don Carlos aan de Parijse Opéra kan deze Silla nog erbij!

  2. Basia Jaworski schreef:

    Hopelijk wordt de opera op de radio uitgezonden. Kunnen we naar de muziek en de zangers luisteren zonder gestoord te worden door allerlei idiote concepten….

  3. Richard schreef:

    Bekwaam afgeserveerd, maar die Kratzer krijgen we ook binnenkort bij DNO…. 🙁

  4. Irma Deutekom schreef:

    Dank weer voor je deskundig en geestig commentaar. Wij gaan het zaterdag meemaken…..dan weet ik tenminste wat ons te wachten staat!.

  5. John schreef:

    Deze regisseur is inderdaad een waardelose prutser zoals Olivier Keegel vermeldt. Schandalig zoals hij met de zangers omgaat. Mevrouw Reuten moest haar moeilijkste aria deels op een wankel matras zingen en allerlei fratsen uithalen. En terwijl de zangers hun werk deden werden er de aandacht afleidende filmpjes geprojecteerd. Respektloos.

  6. fred schreef:

    1. er is nooit een revolutie uitgebroken in de muntschouwburg en al zeker niet de ‘Belgische’ dit fabeltje van de platenhoezen (mooi gevonden maar historisch onjuist) mag eindelijk eens naar de prullenmand worden verwezen….
    2. en die ‘sarcastische’ verwijzing naar de LGBT etc.community vind ik ook maar flauw
    3. manlijk??? In goed Nederlands toch nog steeds manNElijk

  7. Conus schreef:

    Razend knap, zoals u in een paar zinnen de essentie uit een operarecensie kunt destilleren. Musicologie van het hoogste niveau! Jammer van die paar slordigheden.

    Willem de Bruin in het Historisch Nieuwsblad over De Munt, 1830: “Raakten de bezoekers inderdaad zo in vervoering dat zij ‘spontaan’ besloten de straat op te gaan of was het duet een afgesproken teken voor ingewijden in de zaal om in beweging te komen?” De Munt speelde zonder twijfel een rol in de Belgische opstand.

    Genootschap Onze Taal: “Variatie is mogelijk als het deel vóór -(e)lijk eindigt op een f, s, g/ch, w, m, of een n na een korte klinker: (…) mannelijk/manlijk.”

    Goed, u laat een paar steekjes vallen, maar wat u wel of niet flauw vindt, dat zal de natie tot in eeuwigheid blijven boeien. 🙂 🙂

    • Fred schreef:

      Willem de Bruin???!!?? De rapper bedoel je?
      Wordt tijd dat je eens een cursus Belgische geschiedenis gaat volgen op een Vlaamse universiteit…..De reviewer stelt dat de ‘Belgische revolutie’ in de Munt begon..NIET dus, dat (nogmaals) was/is een fantasietje van platenhoesjes schrijvers…
      dus ik laat geen enkel steekje vallen, maar blijft u gerust verder ‘manlijk’ gebruiken hoor

  8. Marc Krone schreef:

    Wat een heerlijke en scherpe recensie. Hulde.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *