TO STAGE OR NOT TO STAGE – THAT’S THE QUESTION

Macbeth, opera van Giuseppe Verdi op een libretto van Francesco Maria Piave, gecreëerd in het Teatro alla Pergola in Florence op 14 maart 1847. Gebaseerd op het gelijknamige toneelstuk van William Shakespeare. Bijgewoonde semi-concertante uitvoering in het Teatro Real te Madrid op 17 juli 2017.

Macbeth: Placido Domingo
Banco: Ildebrando D’Arcangelo
Lady Macbeth: Anna Pirozzi
Macduff: Brian Jagde
Malcolm: Airam Hernandez

Muzikale leiding: James Conlon
Artistieke leiding: Justin Way en Nicolas Fischtel

Muzikale leiding:
Artistieke leiding:

Placido Domingo

Placido Domingo

Anna Pirozzi

Anna Pirozzi

Brian Jadge

Brian Jadge

Ildebrando D´Arcangelo

Ildebrando D´Arcangelo

James Conlon

James Conlon

Op 11, 14 en 17 juli vond in Madrid een serie semi-concertante voorstellingen plaats van Verdi’s Macbeth. Vooral interessant vanwege de invulling van de titelrol en de vorm waarin de voorstelling gegoten was.

Macbeth werd vertolkt door Plácido Domingo, die bij zijn pensionering een prachtige baritonstem cadeau heeft gekregen en er sinds september vorig jaar een rondje Macbeth mee doet in resp. de Staatsoper Unter den Linden, de Los Angeles Opera, het Mariinsky Theatre, het Theater an der Wien, en nu dus in het Teatro Real. Macbeth is een rol die hem uitstekend past. Hij zet de Koning van Schotland voortreffelijk neer als een man die op slaafse wijze afhankelijk is van zijn door macht geobsedeerde vrouw die een onvervalste moordenaar van hem maakt. Domingo blijkt ook hier weer een voortreffelijk acteur. Alleen met zijn ogen al lijkt hij n’importe welk karakter te kunnen uitbeelden.

Domingo vatte de Macbeth-koe voortvarend bij de hoorns. De oude baas leek wel recentelijk een verjongingskuur te hebben ondergaan die niet alleen zijn fysiek een relatief jeugdige uitstraling gaf, maar ook zijn stem jong en sterk maakte. Voor het publiek in zijn geboortestad werd het een onvergetelijke avond. Je dacht dat hij wel buiten adem moest raken in de killer aria “Fuggi Regal Fantasima “, maar dan had je toch echt buiten de waard van routine, tientallen jaren ervaring en discipline gerekend. Hij bracht de aria subliem tot een goed einde en kon er bij de laatste frase zelfs nog wat extra power uit persen zonder dat het fijne stemgeluid eronder leed. Is deze man werkelijk 76? Heeft iemand zijn paspoort wel eens gezien? Zijn slotaria “Mal per me” verdient als standaard een plekje in Sèvres, vlak naast de standaardmeter.

Voor Lady Macbeth was de Italiaanse dramatische sopraan Anna Pirozzi ingehuurd. Zij was volledig aan Domingo gewaagd, althans wat acteren betreft. Haar gezichtsuitdrukking wisselde probleemloos tussen smeltend verliefd en angstaanjagend waanzinnig. Haar donker gekleurde stem is trefzeker en sterk genoeg om een inktzwart, moordlustig karakter neer te zetten. Zolang Pirozzi in het lage en middenregister bleef, klopte het allemaal als een bus, maar kwam zij in de hogere regionen terecht, dan werd het wel heel erg schril. Lelijk, eigenlijk. Maar misschien was dat wel haar bedoeling, voortreffelijk actrice als zij is, om ook met haar stem een schrille en kwaadaardige indruk te maken. Het was immers Verdi zelf die voor deze rol een “rauwe, demonische stem” voorschreef.

Ildebrando D’Arcangelo als Banco beschikt over een prachtige bas-bariton die bijna te fraai is voor zo’n bloederige opera: zijn stem is romig en met een geheel eigen warmte en kleur. Alleen de laatste hoge noten in “Come dal ciel precipita” brachten hem enigszins in problemen.

Macduff werd gezongen door Brian Jagde die mij niet echt kon overtuigen. Zijn stem is weliswaar krachtig maar op de een of andere manier slaagde hij er niet in het evenwicht te vinden tussen volume en inhoud van zijn belangrijke aria “Ah, la paterna mano,” die nogal triomfantelijk klonk in plaats van rouwend over het lot van zijn gezin. Voor Macduffs bondgenoot Malcolm, gezongen door Airam Hernandez, golden ongeveer dezelfde stimmliche bezwaren.

Het Orkest van het Theatro Real stond onder leiding van de geroutineerde James Conlon. Zijn directie was zorgvuldig en solide, en liet de zangers alle ruimte zonder dat er aan hem nu een grote Verdi-dirigent verloren is gegaan.

En dan de enscenering, of liever: de afwezigheid van enscenering. Tot veler opluchting geen Andrea Breth-achtigen te bekennen. Domingo had zich in een recent radio-interview uitgelaten over moderne regies die als een tang op een varken slaan. Hij klaagde over regisseurs die van zangers “onmogelijke, onzinnige dingen” verlangen. Daarom zou hij zich in het vervolg meer willen concentreren op concertante uitvoeringen. Een geluid dat wij van meer bekende zangers hoorden.

We weten natuurlijk niet precies welke invloed Domingo op de Madrileense Macbeth heeft gehad: de voorstelling werd aangekondigd als “concertant”, maar bleek semi-concertant te zijn. Het geweldige koor bevond zich achter op het podium, allen in zwarte kleding. De vrouwelijke koorleden hadden drie verschillend gekleurde sjaals, die zij afwisselend gebruikten: in alle heksenscènes droegen ze rode hoofddoeken. In het bos van Birnam hadden ze groene sjaals om hun middel geknoopt en tijdens het banket waren ze met gouden sjaals getooid.

De protagonisten waren met enkele eenvoudige attributen uitgerust: een kroon voor het koninklijke paar, een zwaard, een lamp in de waanzinscène. Voeg daarbij een effectieve belichting en deze “concertante uitvoering” had meer impact dan welk eigentijds, geforceerd regie-gewrocht ook. Deze uitvoering had een warm kloppend hart, deze voorstelling leefde! De zangers kregen alle ruimte om, niet belemmerd door een krankzinnig “concept”, hun acteer- en zangkunst aan den volke te tonen. Ook dít was een concept, namelijk een eenvoudig concept dat de opera centraal stelde. Met een interessant en uitermate geslaagd resultaat.

Mochten wij maar eens wat meer kunnen genieten van dit soort semi-concertante uitvoeringen die veruit te prefereren zijn boven de zgn. “eigentijdse uitvoeringen” of volledig mislukte producties à la Macbeth van Andrea Breth. Het is niet de taak van de opera om “spraakmakend” te zijn; deze productie in Madrid heeft meer expressie dan alle “avant-garde producties” bij elkaar. Wij worden een beetje moe van slechts enkel kale stoelen op het toneel en obligate maskers. Wij zijn een beetje moe van peperdure producties met “verplaatsingen” naar een andere tijd. Semi-scenisch zoals in Madrid: een uitstekende keuze.

OPMERKELIJK:

– De eerste uitvoering van deze Macbeth-reek op 11 juli markeerde Domingo’s 3.900ste opera-optreden.

– Banco’s zoon werd afwisselend gespeeld door Domingo’s kleinzonen Alvarito en Placidito. Het was hun “debuut” met opa in dezelfde productie.

– Na de uitvoering van 17 juli werden talloze handtekeningen uitgedeeld en ging de 76-jarige om 1 uur ‘s nachts uitgebreid op de foto met zijn fans. Daarna ging de bejaarde bard nog een hapje eten om zich vervolgens naar een Madrileense opnamestudio te begeven. De volgende dag ging het weer richting Verona. Toch net iets anders dan elke donderdagavond bingo.

Gabi Eder / Olivier Keegel

Gepubliceerd op 22/7/2017)

DelenShare on FacebookTweet about this on TwitterEmail this to someone

4 Comments

  1. Basia Jaworski schreef:

    Wat was ik er graag bij geweest!
    bedankt voor je schitterende recensie Gabi Eder!

  2. Basia Jaworski schreef:

    Mag ik bij dezen ook een pleidooi houden voor de “andere” Macbeth, die van Ernest Bloch?
    Wordt zowat nooit opgevoerd en is zo ontzettend de moeite waard!!!!!!!

    https://basiaconfuoco.wordpress.com/2016/07/12/ernest-bloch-macbeth/

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *