“DER SANDMANN”

Der Sandmann

Ensemble (Foto: Monika Rittershaus)

“Der Sandmann”, opera van Andrea Lorenzo Scartazzini (*1971) op een libretto van Thomas Jonigk. Naar de gelijknamige vertelling van E.T.A. Hoffmann. Gecreëerd in het Theater Basel op 20. oktober 2012. Bijgewoonde première in de Oper Frankfurt op 18 september 2016.

Nathanael: Daniel Schmutzhard
Clara / Clarissa : Agneta Eichenholz
Vater: Thomas Piffka
Coppelius: Hans-Jürgen Schöpflin
Lothar: Daniel Miroslaw

Chor der Oper Frankfurt
Frankfurter Opern- und Museumsorchester
Dirigent: Hartmut Keil
Regie: Christof Loy

Andrea Lorenzo Scartazzini en de librettist Thomas Jonigk hebben de essentiële elementen uit E.T.A. Hoffmann’s bekende vertelling “De Zandman” (1815) gefilterd en gecombineerd met griezelige en romantische motieven. Geesten uit het verleden die zijn nachtrust verstoren en zijn gemoed belasten, alsmede beelden uit zijn jeugd wegen zwaar op Nathalael’s schouders terwijl hij over een autobiografische roman piekert. Monsters verschijnen in de vorm van zijn vader en zijn gezel Coppelius, een chimaera die Nathanael met angsten en neerslachtigheid vervult. Een lichtpunt is zijn liefde en bewondering voor de bankiersdochter Clara, die in hem een zeldzaam verlangen opwekt.
Nathanael’s psychotische geestesgesteldheid vormt het grondthema van deze opera in tien scènes.

Bij het lezen van de naam E.T.A. Hoffmann denkt een operaliefhebber in de eerste plaats aan Offenbach’s “Hoffmanns Vertellingen”. Dat is natuurlijk een heel andere opera, maar er zijn meer gelijkenissen dan men op het eerste zicht zou vermoeden. Ook Hoffmann heeft ze niet alle vijf op een rijtje, al is Nathanael al in een meer gevorderd stadium van schizofrenie verzeild. Clarissa is bijna een evenbeeld van Olympia: ze antwoordt op alles “ja” en gedraagt zich bijna als een automaat. De beste seks waar Nathanael ooit van droomde was met een lijk. Zoiets komt natuurlijk niet aan bod bij Offenbach, maar Coppelius en Dr. Miracle gaan in “Les Contes d’Hoffmann” ook niet zachtaardig met hun slachtoffers om.

Het grote verschil ligt in de muziek die onmiskenbaar genietbaar is bij Offenbach en bij Scartazzini amper de naam muziek verdient, zeker wat de behandeling van zangstemmen betreft.

“Sprechgesang” is natuurlijk niet vreemd aan moderne opera’s, maar zelfs dat is niet de juiste aanduiding voor wat wij hier te horen kregen. Vooral de bariton Daniel Schmutzhardt als Nathanael en de sopraan Agneta Eichenholz als Clara/Clarissa moesten aan de lopende band roepen en hun stembanden tot het uiterste forceren. Jammer toch dat zangers die ook Mozart en Händel op hun repertorium hebben, hun stembanden nutteloos belasten voor zo’n vreemdsoortig werkstuk.
Ook de twee tenors Thomas Piffka en Hans-Jürgen Schöpflin hadden als de overleden vader van Nathanael en zijn alter ego Coppelius heel wat meer in hun marge dan ze hier lieten horen.

Het werk is in feite meer een toneelstuk dan een opera en het blijft ons steeds fascineren met welk enthousiasme en overtuigingskracht zangers zich aan zo’n derderangs werk wagen.
“Der Sandmann” is verstokt van elke vorm van humor, doodernstig tot het einde toe, en dat maakt het werk wel bijzonder zwartgallig en weinig genietbaar.

Het koor en het Frankfurter Opern- und Museumorchester o.l.v. Hartmut Keil gaven blijk van veel inzet, al moet gezegd worden dat het orkest mooiere momenten te verklanken had dan de zangers.

Soberheid was troef bij de enscenering van Christoph Loy. In een somber en eentonig grijs decor werd bijzonder fel geacteerd, waarbij de zangers zich geen moment spaarden.

De grootste verdienste van deze opera is dat hij iets minder dan anderhalf uur duurt. Er werd bij het slot plichtmatig geapplaudisseerd. Enkele oprechte zielen tussen het publiek brachten het tot een discreet boegeroep voor de aanwezige componist en librettist.

Er zijn nog voorstellingen op 24, 30/9, 3, 8, 13 en 23/10/2016.

G.M. (Gepubliceerd op 19/9/2016)

DelenShare on FacebookTweet about this on TwitterEmail this to someone

1 Comment

  1. Dick schreef:

    Daar gaan we dan maar niet heen….

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *