“PARSIFAL” – PETRA LANG SCHOFFEERT PUBLIEK

Parsifal

Christopher Ventris als Parsifal en Koor van de Nationale Opera. (Foto: Ruth Walz )


“Parsifal”
, Bühnenweihfestspiel van Richard Wagner (muziek en libretto). Gecreëerd in het Festspielhaus te Bayreuth op 26 juli 1882. Bijgewoonde première door De Nationale Opera in het Muziektheater te Amsterdam op 6 december 2016.

“Wagner is terribly cloying” – Julien Gracq, 1910-2007

“Onbegrijpelijk! Onbegrijpelijk!”, verzuchtte mijn achterbuurman hoofdschuddend tijdens de première van Parsifal op 6 december in het Amsterdamse Muziektheater, toen er na de schier eindeloze eerste acte een enthousiast althans beleefd applaus opklonk. De man, met imposante baard, geruit Ollie B. Bommel colbert en strikje, zag er op leraar-Duits’achtige wijze niet zeer benaderbaar uit. Ik vermoedde een lid van een occulte Wagner-secte (vaak “genootschap” genoemd) dat zich om de première bij te wonen enigszins contrecoeur onder het gewone volk had begeven. Toch waagde ik het hem om een verklaring voor zijn verontwaardiging te vragen, zo slecht was die eerste akte immers toch niet? (Integendeel!) Mijn buurman wees mij minzaam op de première van Parsifal in 1882, waarbij Richard Strauss, Bruckner, Liszt en de gevreesde criticus Hanslick aanwezig waren. Wagner was na de eerste akte de Bühne op gekomen en vroeg het publiek tussen de aktes niet te applaudisseren om de dramatische continuïteit niet te onderbreken. Maar het publiek werd overijverig en liet, zeer tot ongenoegen van Wagner, ook het slotapplaus achterwege. Sindsdien is het voor volbloed wagnerianen simply not done om na de eerste acte van Parsifal te applaudisseren. Het is maar dat u het weet.

Amfortas: Ryan McKinny
Titurel: Bjarni Thor Kristinsson
Gurnemanz: Günther Groissböck
Parsifal: Christopher Ventris
Klingsor: Bastiaan Everink
Kundry: Petra Lang

Nederlands Philharmonisch Orkest,
Koor van De Nationale Opera
Muzikale leiding: Marc Albrecht
Regie: Pierre Audi

Muzikale waardering:
Scenische waardering:

 

Parsifal

Ryan McKinny als Amfortas en Petra Lang als Kundry. (Foto: Ruth Walz )

Parsifal

Christopher Ventris als Parsifal. (Foto: Ruth Walz )

Parsifal

Petra Lang als Kundry. (Foto: Ruth Walz )

Parsifal

Günther Groissböck als Gurnemanz en Christopher Ventris als Parsifal. (Foto: Ruth Walz )

Parsifal

Ryan McKinny als Amfortas en Koor van de Nationale Opera. (Foto: Ruth Walz)

Parsifal

Koor van de Nationale Opera, Günther Groissböck als Gurnemanz, Christopher Ventris als Parsifal en liggend: Petra Lang als Kundry. (Foto: Ruth Walz)

Parsifal

Christopher Ventris als Parsifal en Petra Lang als Kundry. (Foto: Ruth Walz)

SINTERKLAASSURPRISE

In Amsterdam, waar men de première van Parsifal tijdens het Sinterklaasfeest had geprogrammeerd, liet het publiek zich echter niet de kans ontnemen om al applaudisserend wat bloed door de armen en handen te laten stromen. Want het is me nogal een zit. Vier-en-een-half uur Wagner en twee godsgeschenken, de pauzes, vormen een onmenselijk zwaar dagdeel waar elke arbodienst onmiddellijk bezwaar tegen zou maken. Het is een pijnlijk gegeven, maar laten we eerlijk zijn, bijna alle opera’s duren te lang. Vierde bedrijf Carmen, niet om door te komen! Rosenkavalier, daar kan minstens een uur uit weggesneden worden. Maar vreemd genoeg vallen de marathonopera’s van Wagner in dit opzicht altijd mee. Parsifal brengt je in trance, in een metafysische sfeer waar Vadertje Tijd, die vaak zo vals en sadistisch in je oor fluistert “had jij nu niet een biertje gelust?”, zijn grote waffel een keer dicht houdt.

Wagner time, quality time! Het is zoals dirigent James Levine het eens omschreef: een kwestie van „licht uit, zintuigen aan.” Want wie wordt niet meegesleept door het verhaal over de Heilige Graal en over de Speer die Jezus aan het kruis doorboorde. Het verhaal over Klingsor die Amfortas met diezelfde speer ernstig verwondt. Alleen een ‘reine dwaas’, ‘door meelij wetend’, kan Amfortas redden. Parsifal lijkt in eerste instantie een weinig overtuigende kandidaat om als redder op te treden. De schelm heeft een zwaan neergeschoten (hem wordt door Gurnemanz nog geadviseerd zich tot ganzen te beperken), en dat wordt hem niet in dank afgenomen. Maar na het aanschouwen van de Graal blijkt hij toch de man die de klus moet klaren. Hij reist naar het kasteel van Klingsor waar hij o.a. de verleidingen van de Bloemenmeisjes moet trotseren om vervolgens de speer te kunnen bemachtigen. Jaren later komt Parsifal de speer terugbrengen en hij geneest de wond van Amfortas met diezelfde speer. Parsifal wordt gehuldigd als de nieuwe Graalkoning. Tot zover het verhaal in een notendop. De opera zit vol christelijke symbolen; Nietzsche beschuldigde Wagner ervan van ‘op zijn buik te kruipen voor het kruis’.

ROTSBLOKKEN

Deze uitvoering is een herneming uit 2012, en de regie is weer in handen van Pierre Audi, met aan zijn zijde decorontwerper/beeldhouwer Anish Kapoor. Grootschalige effecten worden niet geschuwd. In de eerste acte zien we drie gigantische rotsblokken. Rotsblokken en Audi, het is al 25 jaar een onverwoestbaar huwelijk. In de tweede acte verschijnt een enorme spiegel, met alle symbolische connotaties van dien. En….. vuur! De spiegel had een komisch akoestisch neveneffect: wanneer de solisten er op een bepaalde plaats vóór stonden, werkte de spiegel als een megafoon, en leek het of de solist in kwestie op de stoel naast je zat. In de tweede acte verschijnen ook de Bloemenmeisjes, een moment waar velen naar uitzien: een aantal beeldschone, jonge verleidelijke vrouwen/meisjes in een sombere mannenmaatschappij. Helaas, helaas, hier geen luchtig geklede, frisse deernen, maar een aantal indefiniete dames van wie de outfit geïnspireerd leek op Snoopy’s Red Baron en het favoriete partyshirt van Liberace. In het boek dat Roland de Beer over Audi schreef beschouwt de laatste de Bloemenmeisjes als “een evenbeeld van de eumeniden, de wraakgodinnen die in Oresteia van Aischylos de hoofdpersoon op de hielen zitten en later veranderen in toffe meiden”. Ik neem het voor kennisgeving aan, ik heb daar helaas niet voor doorgeleerd. In de derde acte zien we een reusachtige wand met een cirkelvormige opening. Op het eind daalt de spiegel uit acte II als Graal neer over de opening. Parsifal doet met de speer zijn laatste kunstje, en dat was dat. Al met al is de regie redelijk conventioneel, goed te volgen en ruimtelijk zeer uitgekiend; de toneelbeelden zijn mooi en de personenregie voortreffelijk. Een bewijs dat een moderne regie heel fraai kan zijn en niet per definitie in bespottelijkheden hoeft te vervallen zoals Andrea Berth deze zo ruimhartig serveerde in haar Amsterdamse Manon Lescaut.

IJZERSTERKE CAST

Bij De Nationale Opera komt het nog maar zelden voor dat het niveau van de stemmen beneden de maat is. En ook in deze Parsifal is de cast weer sterk. Er valt weinig te klagen en veel te genieten. De voortreffelijke Günther Grossböck als Gurnemanz, een uitzonderlijk zware partij, maakte een onvergetelijke indruk. Bewonderenswaardig hoe hij zijn machtige en prachtige stemgeluid beheerst, nuanceert en kleurt. Christopher Ventris is een gepassioneerde Parsifal, met Nikolai Schukoff waarschijnlijk de beste die er momenteel is. Met zijn scala aan kleuringen nadert hij de perfectie. De enigszins met haar intonatie worstelende Petra Lang  stond (of beter: lag) garant voor een aangrijpende, zeer dramatische Kundry die blijkbaar horizontaal door het leven ging. Haar stem heeft een alt-achtige kleuring maar heeft geen problemen met extreem hoge noten. Haar “Ich sah’ das Kind” was   Een Gebeurtenis. Evenals het grote duet van Parsifal en Kundry, waarin Wagner de strijd van verleiding en contemplatie op onnavolgbare wijze psychologisch observeert. Speciale vermelding verdient helden-/powerbariton Bastiaan Everink. Een Nederlander in een grote rol is een uitzondering in Amsterdam, in deftige intendantentaal wordt dat verklaard uit het internationale karakter van het operabedrijf. Lees: “wat je ver haalt, is lekker”.  Lees ook: ”waar een wil is, is een weg”. De opera Parsifal heeft een grote rol gespeeld bij Everinks besluit om operazanger te worden. Hij zette een schitterende, donker-demonische en boosaardige Klingsor neer. Klingsor, ‘een mengsel van woede en spijt, van moordzucht en verborgen heimwee naar het goede’, zo schrijft Everink in zijn boek “Strijdtoneel”. En exact zo komt Everinks Klingsor tot ons. Van de Amerikaanse bariton Ryan McKinny als Amfortas was ik niet erg onder de indruk. Amfortas is het grootste deel van de opera dan wel ziek, zwak en misselijk, maar McKinny’s enigszins geknepen en krakkemikkige geluid was zo zwak dat het orkest hem qua volume nogal eens in de weg stond. De typecasting was ook niet erg gelukkig: een van ellende en pijn stervende Amfortas kun je beter niet laten vertolken door een sportschoolfanaat met een indrukwekkend sixpack, dat bovendien overvloedig getoond werd. Vermeld dient te worden dat alle solisten uitblonken in een perfecte tekstbehandeling; daar is ongetwijfeld extra aandacht aan besteed. Hoewel de taalcoach vergeten was uit te leggen dat je het Duitse “Brot” niet uitspreekt als het Nederlandse “brood”, was het Amsterdamse operakoor weer van de vertrouwde kwaliteit.

MEVROUW LANG

Het orkest. Heb ik Fischer en het Concertgebouworkest uit 2012 gemist? Driewerf neen. Sublieme Wagneriaanse klanken stegen op uit de bak waar Marc Albrecht en zijn Nederlands Philharmonisch Orkest (een extra bravo voor het koper) hadden plaatsgenomen.  Meteen al in de psychedelische prelude bereikte Albrecht een superieure intensiteit. Zijn interpretatie werd gekenmerkt door een voorbeeldige toonbalans,  muzikale vreugde (begin derde bedrijf) en aandacht voor de zangers. Is Albrecht op weg een van de beste Wagner-dirigenten ter wereld te worden, of is hij dat al? De toejuichingen waren, zoals gebruikelijk in Amsterdam, relatief kort maar uitbundig. Een opmerkelijke rol bij het slotapplaus was weggelegd voor Petra Lang. Er kon geen lachje af. Korzelig en zurig stond ze daar maar te staan. Je zult als bezoeker toch maar 176 euro neergeteld hebben om door mevrouw Lang aangekeken te worden alsof je een stuk oud vuil bent. Daar sta je dan te applaudisseren en brava te roepen en je wordt beloond met een stuk chagrijn dat zijn weerga op de Bühne niet kent. Schandalig.

Hoe dan ook, uiteindelijk zat het dagdeel Parsifal er dan op. Die Zeit ist da. Für ein Bayreuther Kellerbier.

Er zijn nog voorstellingen op 9, 12, 15, 18, 21, 25 en 29 december 2016.

Olivier Keegel (Gepubliceerd op 7/12/2016)

DelenShare on FacebookTweet about this on TwitterEmail this to someone

13 Comments

  1. Fred Coeleman schreef:

    Helemaal mee eens, een geweldige cast, en wat trots kunnen we wezen op het Nederlands Philharmonisch Orkest, wat een blazers, geweldig. Ik heb genoten en vooral van Gunter Groissbock, hoop hem nog vaak terug te mogen zien.

  2. Richard schreef:

    “een aantal indefiniete dames van wie de outfit geïnspireerd leek op Snoopy’s Red Baron en het favoriete partyshirt van Liberace” 🙂 🙂 hahaha……

  3. Hans van Verseveld schreef:

    Dat mevrouw Lang geen lachebekje is moet ik toegeven, maar haar prestatie leed daar niet onder. Misschien was ze gewoon een beetje moe na weken repeteren en vervolgens de generale (die ik bijwoonde) en de spanningen van de première. Een Parsifal generale die nergens verveelt of langdradig overkomt doet mij besluiten om lekker nog een keer te gaan. Een voorstelling op wereldniveau die niemand mag missen.

  4. math dirks schreef:

    Wat is het verschil in uitspraak tussen Brot en brood? Volgens mij is er nauwelijks verschil…

  5. Bo van der Meulen schreef:

    wel eens bedacht wat voor impact het heeft om Kundry te zingen? Petra Lang is zo’n intense artieste dat ze zelfs lang na haar laatste noten nog niet uit de “wereld” van Kundry kan stappen…Om het publiek lief te gaan toelachen is voor haar na Parsifal erg moeilijk,,,Misschien zou de kop van dit artikel iets over d mooie voorstelling kunne zeggen in plaats van de manier waarop iemand applaus haalt…

    • Conus schreef:

      We mogen blij zijn dat de Mimi’s en Violetta’s van deze wereld niet zulke “intense artiesten” zijn dat ze zelfs lang na hun laatste noten nog niet uit hun operawereld kunnen stappen. Dan zouden ze hun applaus in opgebaarde toestand moeten halen. Overigens, wat een tegenstrijdigheid! Blijkbaar was mevrouw Lang wel voldoende losgezongen van Kundry om applaus te gaan halen, maar onvoldoende om daarbij de professionele etiquette en het elementaire respect tegenover haar publiek in acht te nemen.

  6. Peter Franken schreef:

    Beetje karikaturaal, die inleiding. Wagnerverenigingen heten meestal Wagnerverein of Wagner Society. Dat de Nederlandse variant door het leven gaat als Wagnergenootschap is een uitzondering, gevolg van het feit dat de Wagnervereeniging formeel nog bestond toe die nieuwe vereniging werd opgericht, 55 jaar geleden. En een occulte sekte is het al helemaal niet, kijk op de website of FB.
    Er gaat een anekdote dat Wagner in de zaal bravo riep tijdens Parsifal en door de toeschouwers sissend tot stilte werd gemaand. Hoe dan ook, er wordt gewoon altijd geapplaudiseerd, ook in Bayreuth.

    • Pim. schreef:

      In de Vlaamse Opera te Antwerpen was het lang traditie om “Parsifal” op Goede Vrijdag en Pasen op te voeren. Ik heb de laatste decennia van deze mooie traditie nog meegemaakt. Het was toen gebruikelijk om niet te applaudissren na de eerste akte, maar wel na de tweede en derde aktes.

      Pim

  7. Peter Franken schreef:

    Bij de première in Bayreuth werd geapplaudisseerd. Echter omdat het applaus aanhield kwam Wagner op om het publiek duidelijk te maken dat de zangers niet voor het gordijn zouden komen na afloop van een akte. Toen dat verkeerd begrepen bleek en er na afloop niet geklapt werd, verscheen hij opnieuw om duidelijk te maken dat dat toch echt niet zo bedoeld was. Vervolgens brak een stormachtig applaus los. Bron: Cosima.
    Een traditie om (in elk geval na de eerste akte) niet te applaudisseren is dus niet geïnstigeerd door Wagner (en automatisch ook niet door Cosima). Dat geldt ook voor het bij voorkeur uitvoeren rond Pasen. Als het aan Wagner gelegen had zou Parsifal uitsluitend en alleen in de zomer zijn opgevoerd, in Bayreuth. Dat verhaal van Oliviers Bommelfiguur is een broodje aap.

  8. Laura schreef:

    Dit was de 4,5 uur inderdaad meer dan waard! Nu moet ik zeggen dat ik geenszins een Wagner-kenner ben, maar ik denk dat Richard na zo’n prachtige uitvoering eerder uit zijn graf springt dan dat hij zich erin omdraait omdat er werd geklapt.

    Ik kan natuurlijk niet voor iedereen spreken, maar persoonlijk voelde ik mij geen moment geschoffeerd door Petra Lang. Bij het slotapplaus traden mij stuk voor stuk gepassioneerde vakmensen, kunstenaars tegemoet en haar verschijning deed mij vooral vermoeden dat zij de rol ook echt begrepen heeft en niet alleen gezongen. Ik vind het absoluut niet tegenstrijdig dat zij, ondanks het wel of niet kunnen loslaten van een rol, toch applaus is komen halen. Als zij was weggebleven was iedereen dáár weer over gevallen. Goed kan het immers nooit zijn. Operaland schijnt uitsluitend te worden bevolkt door overijverige tuinmannen die in iedere stengel onkruid zien en op iedere slak zout willen leggen. Geniet nou gewoon eens een keer van wat wél mooi is.

    • Laura schreef:

      Ik kop mijn reactie op deze verder prachtige recensie immers ook niet af met ‘Operagazet schoffeert Nederlanders – Sinterklaasavond is namelijk helemaal niet op 6 december’. En waarom niet? Omdat het voor de rest van het verhaal geen zier uitmaakt.

  9. Dick schreef:

    Even over de “vakmensen” van Mrs Laura: tot de professionaliteit van vakmensen behoort het op fatsoenlijke wijze bedanken van hun publiek. Journalistiek is de kop “PETRA LANG SCHOFFEERT PUBLIEK” volkomen verantwoord, daar het hier een hoogst opmerkelijk gebeurtenis betreft. Een criticus dient, o wonder, kritiek te leveren, positieve en/of negatieve. Er is overigens voldoende positieve waardering voor De Nationale Opera te vinden in het artikel van Mr Keegel. Aan de uit een blije sekte afkomstig lijkende uitspraak “Geniet nou ’s een keer van wat wél mooi is” heeft een theater-, muziek- of operacriticus uiteraard geen enkele boodschap.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *