Operavoorstellingen in Hagen

"JONNY SPIELT AUF"

Theater HagenOpera van Ernst Krenek (muziek en libretto). Gecreëerd te Leipzig op 10 februari 1927. Bijgewoonde voorstelling in het Theater Hagen op 30 januari 2016.

Jonny spielt auf - Hans-Georg Priese als Max en Edith Haller als Anita. (Foto: Klaus Lefebvre)

Na de beruchte première te Leipzig werd "Jonny spielt auf" in bijna 100 Duitse operahuizen opgevoerd. Het werk werd betiteld als de eerste jazzopera en werd niettegenstaande zijn weergaloos succes niet door iedereen geapprecieerd. Velen zagen de opera gewoon als een sensatie, anderen vonden het werk een belediging aan de Duitse kunstzin. Het opkomende Nationaal Socialisme zette de opera verder onder druk en bij de Weense première werden zelfs pamfletten verspreid met de tekst: "Unsere Staatsoper ist einer frechen Jüdisch-Negerischen Besudelung zum Opfer gefallen". Jonny verdween tenslotte volledig van het speelplan en kende ook na de oorlog amper een heropleving.

Leipzig voerde de opera terug op in 1990 en bij deze gelegenheid werd door Decca een voortreffelijke integrale opname op CD vastgelegd in de reeks "Entartete Musik". Bij het beluisteren van de opera valt echter op hoe weinig jazzelementen er in de partituur verwerkt zijn. Alles bij elkaar moet dat nog geen 15 minuten zijn, terwijl de opera toch 2 uur en 15 minuten duurt. Ons bekoorde de opera meer door de welluidende traditionele operamuziek dan door de kortstondige jazzpasjes die er in voorkomen. Het is ook een opera met melodieuze zangpartijen, vlotte, pittige teksten en een goede dosis humor.

De opvoering in Hagen was zeer verdienstelijk. Het orkest speelde vaardig onder de leiding van Florian Ludwig, zeer theatraal en uitbundig, maar iets te luid. Hans-Georg Priese klonk niet steeds even mooi in de veeleisende partij van Max. De man heeft een aantrekkelijk tenortimbre, maar de hoogte is krampachtig en scherp als een trompet. Edith Haller was een weinig bekoorlijke Anita. Ze beschikt wel over een helder sopraangeluid, maar ze zong ongenuanceerd, vaak veel te luid en ze miste op pijnlijke wijze het merendeel van haar hoge noten. Nochtans hoorden wij haar amper enkele jaren geleden als een zeer verdienstelijke Sieglinde en in 2014 zong zij niet minder dan Elsa in “Lohengrin” bij de Bayreuther Festspiele. Had zij een slechte dag? Of was zij ziek? Van een aankondiging vooraf ontging ons de juiste betekenis, maar wij nemen aan dat zij voor deze voorstelling met ernstige vocale problemen te kampen had.

Jonny spielt auf - Maria Klier als Yvonne, Edith Haller als Anita, Andrew Finden als Daniello en Rainer Zaun als Manager. (Foto: Klaus Lefebvre)De bariton Andrew Finden was een fijnzinnige Daniello en de sopraan Maria Klier een frisse en uitbundige Yvonne. De lichte bariton Kenneth Mattice gaf gestalte aan de excentrieke, maar al bij al weinig sympathieke Jonny. In de jaren twintig van de vorige eeuw waren nagenoeg alle jazzmuzikanten negers. Als de rol van Jonny gezongen wordt door een blanke, is het dan ook niet meer dan logisch dat zijn aangezicht zwart gemaakt wordt. Naar onze hedendaagse betuttelende maatstaven is dat blijkbaar uit den boze. Othello moet nu een witte Moor zijn en zwarte piet mag niet meer zwart zijn. Wie houdt zich met dergelijke futiliteiten bezig? De bas Rainer Zaun was de keurige manager van Anita.

De regie van Roman Hovenbitzer was zeer gechargeerd. De inhoud van deze opera doet ons nog het meest denken aan een boulevardstuk, maar in Hagen werd de nadruk gelegd op het spectaculaire. Dat leverde enkele fraaie taferelen op zoals de gletcher waar Max zijn muzikale inspiratie zoekt (foto 1) en de slotscene in het station van Parijs (foto 3). “Jonny spielt auf” is een treffend voorbeeld van een “Zeitoper”. Het ligt voor de hand dat een dergelijk werk in de overeenstemmende “Zeitgeist” moet opgevoerd worden. Het gebruik van gsm's en andere moderne snufjes en de verplaatsing van de handeling naar het heden, deden dan ook afbreuk aan de geest van het werk.

Jonny spielt auf - Het volledige ensemble, vooraan Kenneth Mattice als Jonny. (Foto: Klaus Lefebvre)Drie figurantenballerina's, blijkbaar in dienst van Jonny, kwamen op de meest ongepaste momenten wat rondhuppelen. Het is een ware plaag dat de bezinnende momenten (aria's) tegenwoordig door de regisseurs als dode momenten worden beschouwd en deze opgevuld worden door allerlei storend gedoe. Kunnen toeschouwers niet meer luisteren zonder tezelfdertijd naar iets bewegend te kijken?

Wij zagen al betere producties in Hagen, zoals de recente “Lola rennt” (2014), “Selma Jezkova” (2013) en vooral de onvergetelijke “Susannah” van Carlisle Floyd (2012).

Er zijn nog opvoeringen van “Jonnie spielt auf” op 4, 14, 19. 24/2, 9/3, 2/4 en 29/5/2016.

G.M. (Gepubliceerd op 2/2/2016)

Foto's van boven naar onder:

1) Hans-Georg Priese als Max en Edith Haller als Anita. 2) Maria Klier als Yvonne, Edith Haller als Anita, Andrew Finden als Daniello en Rainer Zaun als Manager. 3) Het volledige ensemble, vooraan Kenneth Mattice als Jonny.

Copyright foto's © Klaus Lefebvre.

 
DelenShare on FacebookTweet about this on TwitterEmail this to someone