OPERA GAZET

RECENSIES

OPERAVOORSTELLINGEN IN KEULEN

„JEANNE D’ARC – SZENEN AUS DEM LEBEN DER HEILIGEN JOHANNA“

Oper KölnOpera van Walter Braunfels (muziek en libretto), postuum voor het eerst uitgevoerd door de Zweedse Radio in Stockholm in 2001. Scenische creatie in de Deutsche Oper Berlin op 27 april 2008. Bijgewoonde première door de Oper Köln in het Staatenhaus te Keulen op 14 februari 2016.

Jeanne d’Arc - Luke Stoker (Erzbischof von Reims), Matthias Klink (Karl von Valois, König von Frankreich), Oliver Zwarg (Gilles de Rais, genannt »Blaubart«), Natalie Karl (Johanna) & Chor der Oper Köln.(Foto © Paul Leclaire)Walter Braunfels componeerde deze opera tussen 1938 en 1943. Het waren beroerde jaren voor de componist. In 1933 was hij ontslagen uit zijn functie als directeur van de “Hochschule für Musik” in Keulen en op de uitvoering van zijn werken werd een ban gelegd. Het Nationaal-Socialistisch bewind nam geen genoegen met zijn gedeeltelijk joodse afkomst en met zijn politieke overtuigingen. In de voorbije decennia was hij nochtans een van de meest gevierde componisten in Duitsland en zijn opera “Die Vögel” was nagenoeg een repertoirewerk. Volgens zijn kleinzoon Stephan Braunfels heeft Hitler hem in 1923 gevraagd om de hymne voor de Nationaal-Socialistische beweging te componeren, maar die opdracht werd geweigerd!
Ondanks zijn joodse ”roots” was Braunfels een diep gelovige christen en tijdens zijn twaalf jarige ballingschap (1933-1945) zocht hij troost in zijn geloof en componeerde zijn drie opera‘s “Verkündigung”, „Jeanne d’Arc - Szenen aus dem Leben der Heiligen Johanna“ en „Der Traum ein Leben“. Tussen deze periode componeerde hij ook een cantatecyclus voor het christelijk jaar.

Juliane Banse, hier als Tatjana (Eugen Onegin) in een productie van het Landestheater Tirol Innsbruck. (Foto © Rupert Larl).Wegens werken aan het gebouw van de Oper Köln , worden sinds enkele jaren voorstellingen gegeven op diverse locaties. De laatste keuze is het Staatenhaus am Rheinpark, een enorme ruimte waarin niet minder dan drie geïmproviseerde zalen gebouwd werden. De voorstelling die wij bijwoonden vond plaats in de grote zaal, een indrukwekkende constructie die helaas geen echte toneelruimte biedt. Bij het betreden van de “zaal” werden wij meteen overrompeld door het enorme decor van een vuilnisbelt dat voor dit middeleeuws gegeven door regisseur Tatjana Gürbaca geconcipieerd werd. Wij dachten meteen aan de recente productie van “Hansje en Grietje” in het Muziektheater te Amsterdam, dat zich ook afspeelde op een vuilnisbelt. Hopelijk wordt het geen nieuwe modetrend! De helm die Jeanne (hier Johanna) vindt en haar de goddelijke inspiratie geeft om voor Frankrijk ten strijde te trekken, is hier niet meer dan een kookpot die zij –naar het evenbeeld van Don Quichotte- omgedraaid op haar hoofd zet. Hiermee was de toon van deze productie gezet en wisten wij meteen dat ons geen trouwe weergave van de legende van “Jeanne d’Arc” te wachten stond, maar een bespottelijke voorstelling, een belachelijke parodie.
Gürbacka is voor ons geen onbekende: in de Vlaamse Opera regisseerde zij in 2013 een afstotelijke “Parsifal”.

Op muzikaal vlak troffen wij het beter, al kwam de voorstelling even in gevaar omdat Natalie Karl, die gepland was als Johanna, het wegens ziekte liet afweten. Voor een zo goed als onbekend werk, liggen vervangende zangers niet meteen voor het grijpen, maar de Oper Köln slaagde er in om Juliane Banse te contacteren. Een betere vervangster was niet denkbaar, want zij zong de rol in een concertante uitvoering in Salzburg in 2013 en voor de CD-opname door de Zweedse Radio in 2001. Zij zong met partituur vanuit het orkest en wij werden getroffen door haar heldere sopraanstem, mooi gedoseerd in alle registers terwijl Gürbacka de rol acteerde.

Maar ook de andere rollen waren goed bezet, al waren zij door hun karikaturale kledij niet meteen herkenbaar. Vooral de baritons en de bassen wisten te bekoren: wij vermelden Luke Stoker als de aartsbisschop van Reims, Denis Wilgenhof als de vader van Johanna, Oliver Zwarg als Gilles de Rais en Bjarni Thor Kristinsson als de hertog van Trémouille.
Jeanne d’Arc - Matthias Klink (Karl von Valois, König von Frankreich). (Foto © Paul Leclaire)Bij de tenors viel vooral Matthias Klink op. Hij zong en acteerde met veel overgave de rol van Charles de Valois. Het is een bijzonder veelzijdige zanger die door zijn lichte, heldere stem thuis is in het repertoire van Mozart tot Rihm. Ook met deze spotachtige uitbeelding van de koning van Frankrijk had hij niet het minste probleem.
Goede vertolkingen hoorden wij ook van de tenors Ferdinand von Bothmer, Martin Koch, Ralf Rachbauer en Alexander Fedin.

Behoudens de veeleisende rol van Johanna, komen de vrouwen maar weinig aan bod in deze opera: de heilige Katharina en de heilige Margarete, soepel en speels gezongen door de sopraan Justyna Samborska en de mezzosopraan Judith Thielsen.

Lothar Zagrosek is de ideale dirigent voor dit soort werken. Aan hem hebben wij de sublieme CD-reeks “Entartete Musik” bij Decca te danken. Hij loodste het koor en het Gürzenich Orchester probleemloos door deze klankrijke partituur.

Jammer toch, al dat moois werd ontsierd door de enscenering. De vrome Walter Braunfeld moet zich gewis in zijn graf omgedraaid hebben!

Er zijn nog opvoeringen op 17, 19, 21, 24, 26, 28 februari en 6 maart 2016.

G.M. (Gepubliceerd op 16/2/2016)

Jeanne d’Arc - Ensemble & Chor der Oper Köln. (Foto © Paul Leclaire)Foto's van boven naar onder:

1) Luke Stoker (Erzbischof von Reims), Matthias Klink (Karl von Valois, König von Frankreich), Oliver Zwarg (Gilles de Rais, genannt "Blaubart"), Natalie Karl (Johanna) & Chor der Oper Köln.

2) Juliane Banse, hier als Tatjana (Eugen Onegin) in een productie van het Landestheater Tirol Innsbruck. (Foto © Rupert Larl).

3) Matthias Klink (Karl von Valois, König von Frankreich).

4) John Heuzenroeder (Herzog von Alençon), Tassilo Luksch (Hl. Michael Kinderstatisterie), Oliver Zwarg (Gilles de Rais, genannt „Blaubart“), Luke Stoker (Florent d'Illiers), Matthias Klink (Karl von Valois, König von Frankreich), Natalie Karl (Johanna), Justyna Samborska (Hl. Katharina), Ferdinand von Bothmer (Hl. Michael), Judith Thielsen (Hl. Margarete) & Chor der Oper Köln.

Copyright foto's © Paul Leclaire.

TERUG NAAR KEUZELIJST DUITSLAND