OPERA GAZET

RECENSIES

OPERAVOORSTELLINGEN IN BRUSSEL

La Monnaie - De Munt

“SHELL SHOCK”

Dansoratorium van Nicholas Lens op teksten van Nick Cave. Gecreëerd in de Muntschouwburg te Brussel op 24 oktober 2014. Bijgewoonde voorstelling op 28 oktober 2014.

Shell Shock - Gerald Thompson, Mark S. Doss, Ed Lyon, Claron McFadden (zang), Guro Nagelhus Schia, Jason Kittelberger, Nemo Oeghoede, Elias Lazaridis, John M. Lloyd (dans) en Koor van de Munt. (Foto: Filip Van Roe © Reporters)Aan Nicholas Lens hebben wij een bijzonder goede herinnering. Het is nu al twintig jaar geleden, in 1994, dat wij kennis maakten met “Flamma, Flamma, the Fire Requiem” van deze toen voor ons volledig onbekende componist. De scenische opvoering in de Predikherenkerk te Mechelen was een regelrechte revelatie en wij kochten meteen de Cd-opname die ter plaats te koop was. Wij hebben de opname sindsdien grijs gedraaid: wij kregen eenvoudigweg niet genoeg van het meeslepende ritme, de acrobatische en kristalheldere vocalises van Claron McFadden en de donkere basnoten van Marcel Rosca. Dezelfde Claron McFadden is nu weer van de partij voor deze creatie en Marcel Rosca horen wij nog geregeld in het Aalto Musiktheater te Essen waar hij sinds meer dan twintig jaar vast verbonden is.
In dezelfde geest volgden “Terra, Terra - The Aquarius Era” (1999) en “Amor Aeternus - Hymns of Love” (2005).
Sindsdien zijn wij Nicholas Lens wat uit het oog verloren, maar met deze creatie is hij dus voor ons terug van weg geweest.

De titel “Shell shock” refereert naar de posttraumatische stressstoornis, de zware psychische wonden die soldaten kunnen ervaren als zij het geluk hebben een oorlog te overleven. Op teksten van de Australische auteur en musicus Nick Cave, evoceert het werk in twaalf gedichten of “canti” de gevoelens van anonieme protagonisten van de oorlog: soldaten, moeders, wezen, gevangenen... Uit de getuigenissen van deze individuele personages, waarin ieder zich kan herkennen, klinkt de universele roep naar een humane en vredevolle wereld. Dit opdrachtwerk van de Munt werd opgenomen in de officiële agenda van het Federale Organisatie comité ter Herdenking van de eerste wereldoorlog.

De ondertitel “A Requiem of War” suggereert naar een dodenmis, maar zoals bij het “War Requiem” van Benjamin Britten wordt elke vorm van christelijke liturgie genegeerd en steunt het werk op gedichten. Waar Britten gebruik maakte van de poëtische beschrijvingen van Wilfred Owen over de brutaliteit van de oorlog, wordt hier geopteerd voor een meer moderne poëzie die zich in hoofdzaak beperkt tot klaagzangen. Er wordt niet gezocht naar politieke achtergronden die aan de grondslag hebben gelegen van deze massamoord van duizenden jongens die zelfs niet wisten waarom ze vochten. Niemand wordt met de vinger aangewezen.

Shell Shock - Claron McFadden (zang), Guro Nagelhus Schia, Kozuki ‘Tsuki’ Kazutomi, Shintaro Oue, Elias Lazaridis (dans). (Foto: Filip Van Roe © Reporters)De meeslepende muziek van Nicholas Lens past uitstekend bij het werk. De man heeft nog steeds een goede feeling voor ritme en ook enkele mooie melodieën ontbreken niet. Bij de solisten viel vooral de heldere tenor Ed Lyon op, die van de “canto” van de onbekende soldaat een bijzonder pakkend moment maakte. Jammer dat zijn mooie, ingetogen zang gestoord werd door het gekronkel van een balletdanser.
Ook de bas Mark S. Doss was bijzonder overtuigend, vooral in de “canto” van de koloniale soldaat. De sopraan Claron McFadden zingt al meer dan twintig jaar de meest uiteenlopende genres: van Monteverdi tot de meest moderne opera’s en oratoria. Dat heeft natuurlijk zijn tol geëist. De stem is geëvolueerd van kristal naar (edel) metaal, maar de hoge noten staan er nog steeds, al zijn die minder trefzeker geworden.
Bijzonder expressief, met een voortreffelijke technische beheersing, was de mezzosopraan Sara Fulgoni, terwijl de countertenor Gerald Thomson vooral een mooie afwisselende kleur gaf in de ensembles.
Het koor van De Munt klonk zoals steeds bijzonder slagvaardig en ook het orkest onder leiding van Koen Kessels klonk temperamentvol en geladen met een flinke dosis hoogspanning.

Wij waren minder opgetogen met de scenische vormgeving van Sidi Larbi Cherkaoui. Als de teksten zo belangrijk zijn, zoals het programmaboekje benadrukt, waarom wordt dan de aandacht van de toeschouwer bestendig afgeleid door een boel gekunstelde poespas op de scène? Een meer sobere benadering was welkom geweest. Wij waren bijzonder geërgerd door de vele solo breakdances, die thuishoren op een trottoir in New York of op zijn best in een musical show of een circus.
“Dansen” kun je het ensemblewerk op de scène niet noemen: het zijn meer behendigheidsnummertjes die hoogstens bewondering kunnen afdwingen voor hun puur fysieke vaardigheid.
Met de essentie van het werk, de herinnering aan een zinloze slachtpartij, heeft het niets gemeen.

Shell Shock - Damien Jalet, Jason Kittelberger, Kozuki ‘Tsuki’ Kazutomi, Guro Nagelhus Schia (dans), Mark S. Doss (zang) Achteraan: Gerald Thompson, Claron McFadden, Sara Fulgoni, Ed Lyon (zang) (Foto: Filip Van Roe © Reporters)Jammer, de zuiver muzikale kwaliteiten en de innerlijke boodschap van het werk zouden beter tot hun recht komen bij een concertante uitvoering. Zo wilde Benjamin Britten het ook voor zijn “War Requiem”. Met de tekst op de schoot om die goed te kunnen volgen…

Er zijn nog voorstellingen op 30, 31 oktober, 1 en 2 november 2014.

G.M. (Gepubliceerd op 30/10/2014)

Foto's van boven naar onder:

1) Gerald Thompson, Mark S. Doss, Ed Lyon, Claron McFadden (zang), Guro Nagelhus Schia, Jason Kittelberger, Nemo Oeghoede, Elias Lazaridis, John M. Lloyd (dans) en Koor van de Munt.
2) Claron McFadden (zang), Guro Nagelhus Schia, Kozuki ‘Tsuki’ Kazutomi, Shintaro Oue, Elias Lazaridis (dans).
3) Damien Jalet, Jason Kittelberger, Kozuki ‘Tsuki’ Kazutomi, Guro Nagelhus Schia (dans), Mark S. Doss (zang) Achteraan: Gerald Thompson, Claron McFadden, Sara Fulgoni, Ed Lyon (zang).

Copyright foto's © Filip Van Roe © Reporters.

TERUG NAAR KEUZELIJST BELGIË

La Monnaie - De Munt

“PENTHESILEA”

Opera van Pascal Dusapin op een libretto van de Duitse dichter Heinrich von Kleist. Wereldcreatie in de Munt te Brussel op 31 maart 2015. Bijgewoonde voorstelling op 7 april 2015.

Penthesilea - Georg Nigl als Achilles, Natascha Petrinsky als Penthesilea en Marisol Montalvo als Prothoe. (Foto: Forster/La Monnaie De Munt)De stof van “Penthesilea” werd al eerder getoondicht door de Zwitserse componist Otmar Schoeck, eveneens met gebruik van het libretto van Heinrich von Kleist. Deze opera wordt van tijd tot tijd in Duitsland opgevoerd. Zelf zagen wij er een opvoering van in het Staatstheater te Darmstadt, al is dat wel enkele decennia geleden. De opera bestaat ook op CD en is zelfs te beluisteren op Youtube.

Het verhaal gaat over de tragische liefde van Penthesilea, koningin van de Amazones, en Achilles.
Achilles heeft de Amazone koningin Penthesilea in een strijd verslagen. Hij wordt echter verliefd op haar. Nadat Penthesilea van haar wonden hersteld is, laat Achilles haar in de waan dat ze hem versloeg, omdat de wet van de Amazones bepaalt dat een Amazone krijgster enkel van een man mag houden die zij verslagen heeft. Penthesilea beantwoordt de liefde van Achilles. Als zij echter de waarheid verneemt, verandert haar liefde in haat. Achilles biedt haar een tweede uitdaging aan, maar komt ongewapend naar de tweekamp om haar de overwinning te gunnen. Woedend neemt Penthesilea de uitdaging aan en doodt Achilles op een brutale wijze. Als ze later beseft dat haar liefde voor Achilles oprecht was, doodt ze zich zelf uit wroeging.
Heinrich von Kleist nam hiermee een loopje met de Griekse mythologie. Volgens onze schoolboeken werd Achilles immers gedood door een pijl in zijn hiel, die Paris afschoot gedurende de Trojaanse oorlog.

Penthesilea - Georg Nigl als Achilles en Natascha Petrinsky als Penthesilea. (Foto: Forster/La Monnaie De Munt)In het programmaboekje verklaart Pascal Dusapin: “Penthésilée, c’est moi”, gevolgd door enkele bladzijden uitleg die ons moeten overtuigen van zijn gebondenheid met het werk van von Kleist. Over de vroegere toonzetting door Otmar Schoeck wordt geen woord gerept.

Wat kregen wij daadwerkelijk te horen in de Munt? Donkere, aardse en mysterieuze klanken domineerden in het orkest, waarbij een elektro-akoestische apparatuur de diepste bastonen nog versterkte. Dit duister klankpatroon werd de ganse duur van de opera aangehouden, waardoor een ongure en angstaanjagende sfeer ontstond. Het orkest van de Munt onder leiding van Franck Ollu verklankte feilloos de felle klankuitbarstingen waarmee de partituur gekruid is. Er waren ook enkele mooi realistische details in de orkestratie waar te nemen, zoals de pijl die Achilles doodt. Je hoort warempel de koord van de boog natrillen en de pijl zijn doel treffen. Een bijzonder korte – amper een seconde - maar indringende muzikale ervaring!

De akelige sfeer weerspiegelde zich in de enscenering van Pierre Audi met desolate, lusteloze decors van Berlinde De Bruyckere. De personages kropen als dieren over de scène, waren allemaal donker gekleed en straalden een barbaarsheid uit die hun meer als monsters dan als mensen liet overkomen.

In het programmaboekje heeft de componist heel wat lof over de zangers. Vooral over de bariton Georg Nigl als Achilles, die wij kennen van “Faustus, the last night”, maar die wij o.a. ook hoorden als een verdienstelijke Wozzeck. Ook met de keuze van de mezzosopraan Natascha Petrinsky als Penthesilea is hij zeer gelukkig.
Beiden gaven inderdaad een overtuigende vertolking van hun rollen, maar de stemmen werden tot de uiterste grenzen van hun mogelijkheden gedreven. “Zingen” in de zin van “bel canto” was er uiteraard niet bij, het was meer “sprechgesang” en dan nog met de nadruk op “sprech”. Werner van Mechelen als Odysseus, Marisol Montalvo als Prothoe en de kleinere rollen klonken al even geloofwaardig, maar ook hun stembanden werden fel op de proef gesteld.

Het koor van de Munt had niet zoveel te zingen, maar was zoals steeds zeer slagvaardig en gedisciplineerd.

De opera werd in het Duits gezongen met Nederlandse en Franse boventiteling.

Penthesilea - Marisol Montalvo als Prothoe, Natascha Petrinsky als Penthesilea en Eve-Maud Hubeaux als Oberpriesterin.(Foto: Forster/La Monnaie De Munt)Al bij al, waren wij niet erg geboeid door deze nieuwe opera van Dusapin. De aanvankelijk indrukwekkende, donkere sfeer werd al vlug eentonig. Mooi zingen was er al helemaal niet bij en in feite vonden wij de grootste verdienste van het werk dat het maar anderhalf uur duurt.

Er zijn nog voorstellingen op 12, 14, 16 en 18/4/2015.

G.M. (Gepubliceerd op 9/4/2015)

Foto’s van boven naar onder:

1) Georg Nigl als Achilles, Natascha Petrinsky als Penthesilea en Marisol Montalvo als Prothoe.
2) Georg Nigl als Achilles en Natascha Petrinsky als Penthesilea.
3) Marisol Montalvo als Prothoe, Natascha Petrinsky als Penthesilea en Eve-Maud Hubeaux als Oberpriesterin.

Copyright foto's © Forster/La Monnaie De Munt.

TERUG NAAR KEUZELIJST BELGIË