OPERA GAZET

RECENSIES

OPERAVOORSTELLINGEN IN DÜSSELDORF EN DUISBURG

“LUISA MILLER”

Deutsche Oper am RheinOpera van Giuseppe Verdi op een libretto van Salvatore Cammarano. gebaseerd op de tragedie “Kabale und Liebe” van Friedrich Schiller. De creatie vond plaats in het Teatro San Carlo te Napels op 8 december 1849. Première van deze productie door de Deutsche Opera am Rhein in Düsseldorf op 28 september 2013. Bijgewoonde voorstelling op 27 oktober 2013.

Luisa Miller - Boris Statsenko als Miller en Olga Mykytenko als Luisa. (Foto: Hans-Jörg Michel)Het zal de operaliefhebber niet ontgaan zijn dat 2013 zowel het Wagner als het Verdi jaar is. Beide componisten werden inderdaad 200 jaar geleden, in 1813 geboren. Nu 2013 naar zijn einde toe loopt, kunnen wij al een conclusie trekken over deze herdenking en hoe de operahuizen en de mediaproducenten ze gevierd hebben. Het is duidelijk dat Verdi meer en doeltreffender herdacht werd dan Wagner. Wij hadden gehoopt dat van Wagner’s miskende jeugdwerken “Die Feen” en “Das Liebesverbot” eindelijk volwaardige DVD/Blu-Ray opnamen zouden verschijnen, maar dat is tot nu niet gebeurd, voor de eenvoudige reden dat geen enkel vooraanstaand operagezelschap de opera’s geprogrammeerd heeft. Alle theaters hielden zich aan de tien gebruikelijk werken o.a. de zoveelste “Parsifal” in de zoveelste ergerlijk idiote enscenering. Enkele opvoeringen van “Rienzi” konden dat niet goedmaken. Jammer! Weer een gemiste kans.

Verdi trof het beter. Op initiatief van de Opera van Parma werd “Tutto Verdi” uitgebracht. Een monsteruitgave met alle werken van de componist uitgegeven op DVD en Blu-Ray, hoewel “Jérusalem”, “Aroldo” en de oorspronkelijk Franse “Les vêtres siciliennes” en “Don Carlos” ontbreken. Maar laat ons niet te kieskeurig zijn. Veel gezelschappen hebben in 2013 jeugdopera’s van Verdi opgevoerd en ook de Deutsche Opera am Rhein heeft met deze productie geopteerd voor een minder opgevoerd werk.

Volgens Charles Osborne markeert “Luisa Miller” de overgangsperiode tussen de eerste “jonge” en de tweede “volwassen” periode van Verdi’s creatieproces. De overgang zou zich zelfs nauwkeurig tussen de tweede en de derde acte situeren. De eerste twee bedrijven zitten nog in de wereld van Donizetti en Bellini, terwijl het derde bedrijf een duidelijke anticipatie is van de muzikale stijl en de dramatische atmosfeer van de latere werken.

Luisa Miller - Susan Maclean als Federica en Andrej Dunaev als Rodolfo. (Foto: Hans-Jörg Michel)Wij bezoeken maar zelden een operahuis in Duitsland om er een opvoering van een opera van Verdi bij te wonen. De affiniteit met het Italiaanse idioom is soms ver te zoeken en wij kunnen ons ook niet van het idee bevrijden dat Verdi er vaak als minderwaardig behandeld wordt, te ver verwijderd van het Germaanse ideaal. Deze geringschatting uit zich natuurlijk in de eerste plaats in de ensceneringen en dat was hier in Düsseldorf niet anders.
Carlos Wagner maakt van de kamer van Luisa een sprookjeshuisje dat beter past bij de droomwereld van een meisje van negen, dan bij de rijpe puber die Luisa toch minstens is. Het kasteel van de graaf is geïnspireerd op foto’s van de bouwvallige ruines van Detroit van Yves Marchand en Romain Meffre, niet meteen gezellige oorden… Maar ook in de personenregie wordt hier met Verdi de draak gestoken, zoals de tenor die op de uitgevreten palen van het kasteel kruipt en de danspasjes in het duet van de twee bassen, de graaf en Wurm, die deden denken aan het duo van de theaterdirecteurs Firmin en André in “The Phantom of te Opera” van Lloyd Webber.

Gelukkig werd er op vocaal vlak beter gepresteerd. In de eerste plaats waren wij bekoord door Olga Mykytenko, een lichte sopraan uit Oekraïne, die enkel wat onwennig klonk in de vocalises van haar openingsaria, maar zich verder ontplooide tot een fraaie Luisa met de nodige dramatische expressie. De Russische tenor Andrej Dunaev als Rodolfo viel op door zijn indringend helder timbre, iets te kil naar onze smaak, maar hij had al zijn hoge noten en daarvoor oogstte hij bij het publiek heel wat bijval.
De kernachtige bariton Boris Statsenko, eveneens van Russische afkomst, was een Miller die aanvankelijk opviel door zijn “orgelend” geweld. Vooral in de eerste acte was hij meer de robuuste soldaat dan de hartstochtelijke vader. Maar in het verder verloop van de opera liet hij meer zuivere en gedempte intonaties horen, vooral in de samenzang met zijn dochter waar de stemmen mooi bij elkaar kleurden.

Luisa Miller - Sami Luttinen als Wurm en Olga Mykytenko als Luisa. (Foto: Hans-Jörg Michel)De twee bassen waren de Duitser Thorsten Grümbel (de graaf) en de Fin Sami Luttinen (Wurm). Vooral de eerste beviel ons door zijn goed gedoseerde voordracht. Een ware luxe was de mezzosopraan Susan Maclean, Kundry in Bayreuth (2012) en ook in de Vlaamse Opera (2013), was meer dan degelijk in de kleine rol van Federica. Iryna Vakula en Paul Stefan Onaga vervolledigden de bezetting als Laura en een boer.

Het koor van de Deutsche Opera am Rhein overtuigde maar matig en behoorde qua homogeniteit, precisie en klankschoonheid niet tot het beste dat wij van het ensemble al hoorden. Misschien was de oorzaak daarvoor wel te vinden bij de maskers die zij bestendig voor hun gezicht moesten houden. Het orkestspel van de Düsseldorfer Symphoniker muntte echter uit door precisie en helderheid en vooral, waarschijnlijk dankzij de Italiaanse dirigent Giordano Bellincampi, werden de zangers niet door het orkest overstemd. Dat is op zichzelf al een zeldzaamheid in een Duits operahuis en wij kunnen er niet luid genoeg de lof voor zingen.

Het was al een tijdje geleden dat wij de Deutsche Opera am Rhein in Düsseldorf bezochten en onze aandacht werd getrokken door een standbeeld naast het Operahuis, dat wij er nog niet gezien hadden. Het bleek Felix Mendessohn te zijn. Het standbeeld had er vroeger nog gestaan, maar werd gedurende het Nazibewind verwijderd. Het staat er nu terug, wat natuurlijk lovenswaardig is, maar wij kunnen ons toch niet van de gedachte bevrijden dat ze er in Düsseldorf bijzonder lang (meer dan zestig jaar!) over gedaan hebben om het terug in ere te herstellen! Klik hier voor een afbeelding van het standbeeld en de commentaar.

Luisa Miller - Andrej Dunaev als Rodolfo en Olga Mykytenko als Luisa. (Foto: Hans-Jörg Michel)Er is nog een opvoering van “Luisa Miller” op 2 november 2013.

G.M (Gepubliceerd op 29/10/2013)


Foto's van boven naar onder:

1) Boris Statsenko als Miller en Olga Mykytenko als Luisa.
2) Susan Maclean als Federica en Andrej Dunaev als Rodolfo.
3) Sami Luttinen als Wurm en Olga Mykytenko als Luisa.
4) Andrej Dunaev als Rodolfo en Olga Mykytenko als Luisa.

Copyright foto's © Hans-Jörg Michel.

TERUG NAAR KEUZELIJST DUITSLAND

“BILLY BUDD”

Deutsche Oper am RheinOpera in een proloog, twee bedrijven en een epiloog van Benjamin Britten. Het libretto van E.M. Forster en Eric Crozier is gebaseerd op het gelijknamige verhaal van Herman Melville. De oorspronkelijke versie in vier bedrijven ging in première op 1 december 1951 in The Royal Opera House Covent Garden te Londen. We zagen op 10 november 2013 een voorstelling door de Deutsche Opera am Rhein in Düsseldorf.

Billy Budd - Lauri Vasar als Billy Budd, Sami Luttinen als John Claggart en Daniel Djambazian als Bosun. (Foto: Hans Jörg Michel)Wordt Britten door de operahuizen erkend als één van de grootste componisten uit de geschiedenis? Het lijkt van niet, voor de tweehonderdste geboortedag van Wagner en Verdi worden allerlei evenementen georganiseerd terwijl enkel ingewijden weten dat in 2013 ook de honderdste geboortedag van Britten gevierd wordt. Enkel de Deutsche Opera am Rhein heeft voor deze gelegenheid met “Peter Grimes”, “The turn of the screw”, “Billy Budd” en tegen het einde van het speeljaar “Death in Venice” een soort mini Britten-cyclus op poten gezet. Dit jaar worden de eerste drie producties hernomen en eind november is het zelfs mogelijk om ze drie dagen na elkaar te zien.

Billy Budd” is inhoudelijk en thematisch sterk verwant aan “Peter Grimes”. Beide opera’s spelen zich af in de wereld van de zeelui en telkens gaat het over de onschuld die ten onder gaat aan de bekrompenheid van de omgeving. Nochtans is deze thematiek in “Billy Budd” nog beter voelbaar door het personage van Captain Vere die eigenlijk het leven van Billy Budd in de hand heeft en zichzelf achteraf blijft verwijten dat hij die macht niet gebruikt heeft om Billy te redden. Aan de andere kant zijn de personages in “Billy Budd” nogal allegorisch van aard om als levensecht aanzien te worden: enerzijds is er Billy, de knappe, succesvolle en engelachtig goede jongen. Anderzijds de door en door slechte wapenmeester John Claggart die eigenlijk een broer zou kunnen zijn van Jago en net als deze laatste in de opera ook een soort “credo” zingt. Hoewel, de daden van Claggart kunnen ook vanuit Britten’s eigen leven verklaard worden: de wapenmeester is heimelijk verliefd en zijn houding tegenover Billy symboliseert de verdringing van zijn eigen homoseksualiteit.

Billy Budd - Ashley Holland als Mr Flint, Raymond Very als Edward Fairfax Vere, Timo Riihonen als Leutnant Ratcliffe, Markus Marquardt als Mr Redburn en koor. (Foto: Hans Jörg Michel)Benjamin Britten is in zijn compositie onovertroffen in het oproepen van de dreigende sfeer op het oorlogsschip. Hij maakt daarvoor vooral gebruik van de lager liggende instrumenten. De partituur bevat een aantal schitterende passages zoals de monologen van de drie protagonisten. Anderzijds vonden we het eerste bedrijf waarin niet zo veel gebeurt, nogal lang uitgesponnen. Het drama begint pas echt in het tweede bedrijf met de confrontatie tussen Claggart en Billy. Vanaf dan stijgt de spanning en volgen de feiten elkaar in een razend snel tempo op.

We vonden de regie van Immo Karaman en de decors van Nicola Reichert erg geslaagd. Door het gebruik van een groot aantal verplaatsbare metalen wanden wordt het claustrofobische van de leefwereld op een oorlogsbodem prachtig geëvoceerd terwijl door het verrijden van de wanden steeds nieuwe locaties gecreëerd kunnen worden zonder dat de continuïteit van de voorstelling er onder lijdt. Vooral de scène waarbij een vijandelijk schip aangevallen wordt en vervolgens kan ontsnappen was dramatisch sterk, mede dankzij de choreografie van Fabian Posca.

Een grote troef bij de voorstellingen in Düsseldorf is de uitstekende casting, niet enkel in de drie hoofdrollen maar over de gehele lijn. Het zou ons te ver voeren om ze allemaal bij naam te noemen maar naast een gepast dreigende bas Sami Luttinen als John Claggart, een perfect zingende Raymond Very als Captain Vere en de jonge, geloofwaardig acterende en zingende bariton Lauri Vasar in de titelrol hoorden we een hechte groep degelijke zangers waar elk gezelschap jaloers op mag zijn.

Peter Hirsch weet aan het hoofd van de Düsseldorfer Symphoniker de partituur op schitterende wijze te vertolken al had het af en toe net dat tikkeltje dreigender mogen zijn. Het uitgebreide mannenkoor van de Deutsche Opera am Rhein fungeerde zowel muzikaal als scenisch als een perfect geoliede machine.

Billy Budd - Sami Luttinen als John Claggart, Raymond Very als Edward Fairfax Vere en Lauri Vasar als Billy Budd. (Foto: Hans Jörg Michel)Alles bij elkaar zagen we in Düsseldorf een vrijwel perfecte voorstelling van “Billy Budd” die we kunnen aanbevelen aan de liefhebbers van het genre. Er zijn nog voorstellingen op 17 en 21 november 2013.

H.D. (Gepubliceerd op 12 november 2013)

Foto’s van boven naar onder:

1) Lauri Vasar als Billy Budd, Sami Luttinen als John Claggart en Daniel Djambazian als Bosun.
2) Ashley Holland als Mr Flint, Raymond Very als Edward Fairfax Vere, Timo Riihonen als Leutnant Ratcliffe, Markus Marquardt als Mr Redburn en koor.
3) Sami Luttinen als John Claggart, Raymond Very als Edward Fairfax Vere en Lauri Vasar als Billy Budd.

Copyright foto's © Hans-Jörg Michel.

TERUG NAAR KEUZELIJST DUITSLAND

“DIE WALKÜRE”

Deutsche Oper am RheinEerste dag uit het vierluik “Der Ring des Nibelungen” van Richard Wagner op een tekst van de componist zelf. De wereldpremière vond plaats in het Königliches Hof- und National-Theater in München op 26 Juni 1870. Op 4 mei 2014 woonden we een voorstelling bij door de Deutsche Oper am Rhein in het Theater Duisburg.

Die Walküre - Michael Weinius als Siegmund en Elisabet Strid als Sieglinde. (Foto: Matthias Jung)Niet veel theaters kunnen het zich veroorloven om een volledige Ring-cyclus op poten te zetten. Daarom duiken geregeld geïsoleerde uitvoeringen op van delen van de tetralogie. Vooral “Die Walküre” valt die eer te beurt omdat het verhaal eigenlijk wel op zichzelf kan bestaan – hoewel de toeschouwer aan het slot toch wel geconfronteerd wordt met de vraag hoe het zal aflopen met Brünnhilde – iets wat hij of zij pas te weten komt bij het zien van “Siegfried”, het volgende deel uit de cyclus. Hoe dan ook blijft de opvoering van een deel van de “Ring” een evenement en het viel ons dan ook op dat we in Duisburg een hele reeks verschillende talen hoorden spreken in het talrijk opgekomen publiek. Blijkbaar is de Wagner-liefhebber bereid om grote verplaatsingen te maken, ook al gaat het bij de Deutsche Oper am Rhein om de herneming van een productie die al meer dan tien jaar draait en waarvan de houdbaarheidsdatum blijkbaar nog niet verstreken is.

De boodschap die Wagner met zijn monumentale compositie wilde meegeven mag duidelijk zijn. Als kind van zijn tijd en notoir revolutionair meende de componist dat komaf gemaakt diende te worden met de bestaande wereldorde om een nieuwe orde te scheppen. Dat hij een verhaal met dergelijk thema niet in zijn eigen tijd kon laten spelen is logisch, vandaar dat het ganse idee geprojecteerd werd naar een mythologische wereld. Regisseur Kurt Horres laat het verhaal echter spelen in Wagner’s tijd. Op zich ontgaat de zin hiervan ons een beetje. Waarschijnlijk wil Horres aantonen dat het verhaal van alle tijden is. Maar een modern publiek voelt zich nauwelijks meer betrokken bij een setting uit de late negentiende eeuw dan bij een godenwereld. Bovendien komen de magische momenten in de opera op deze manier wat gekunsteld over.
Die Walküre - Jürgen Linn als Wotan en Sabine Hogrefe als Brünnhilde. (Foto: Matthias Jung)Nochtans zit het concept zeer goed in elkaar en valt de voorstelling vooral op door een zeer verzorgde personenregie.

De Deutshe Opera am Rhein kon voor deze voorstelling rekenen op een schitterend solistenensemble. Het liefdespaar Siegmund en Sieglinde werd schitterend en op lyrische wijze vertolkt door de Amerikaanse tenor Corby Welsh en de Duitse sopraan Manuela Uhl. Welsh was een erg lyrische Siegmund die een subtiele interpretatie gaf, al werd hij op de meer dramatische momenten af en toe overstemd door het orkest. De Poolse basbariton Thomasz Konieczny is een schitterende Wotan, een rol die hij al zong in grote huizen zoals Wenen en München en Linda Watson een gepast heroïsche Brünnhilde die ook in staat is de nodige interpretatieve nuancen te leggen in haar vertolking. Voortreffelijk was ook de rest van de cast, met als uitschieter de schitterende Fricka van Renée Morloc.

Uiteraard speelt het orkest bij “Die Walküre” een hoofdrol en het deed ons plezier de Duisburger Philharmoniker met zo veel panache te horen spelen onder de bezielende leiding van Lukas Beikircher, een dirigent die ons nog niet bekend was maar die we zeker in dit repertoire nog graag opnieuw aan het werk zouden horen.

Die Walküre - Anne Preuss als Helmwige, Katarzyna Kuncio als Grimgerde, Sarah Ferede als Rossweisse en Elisabet Strid als Sieglinde. (Foto: Matthias Jung)De voorstelling die we zagen was de laatste van het seizoen. We zijn er echter van overtuigd dat deze verzorgde en voortreffelijk gezongen productie in de toekomst nog opnieuw op het programma van de Deutsche Opera am Rhein zal staan. En dat kunnen we alleen maar toejuichen.

H.D. (Gepubliceerd op 6 mei 2014)

1) Michael Weinius als Siegmund en Elisabet Strid als Sieglinde.
2) Jürgen Linn als Wotan en Sabine Hogrefe als Brünnhilde.
3) Anne Preuss als Helmwige, Katarzyna Kuncio als Grimgerde, Sarah Ferede als Rossweisse en Elisabet Strid als Sieglinde.

De solisten op deze foto’s zijn van vorige opvoeringen en stemmen niet overeen met deze van de recensie.

Copyright foto's © Matthias Jung.

TERUG NAAR KEUZELIJST DUITSLAND