OPERA GAZET

RECENSIES

OPERAVOORSTELLINGEN IN MONTPELLIER

Festival de Radio France et Montpellier Languedoc-Roussillon

“EEN LEVEN VOOR DE TSAAR”

Opera in vier bedrijven en een epiloog van Mikhail Glinka op een tekst van Egor Rosen. De wereldpremière had plaats in het Keizerlijke Theater te Sint-Petersburg op 27 november 1836. Op 23 juli 2012 waren we aanwezig bij een concertante uitvoering in het kader van het “Festival de Radio France et Montpellier Languedoc-Roussillon” in de Opéra Berlioz te Montpellier.

Mikhail Glinka geschilderd door RepinNa meer dan 25 jaar jaar als artistiek leider van het festival dat hij ook zelf oprichtte, heeft René Koering sinds dit jaar de fakkel overgedragen aan Jean-Pierre Le Pavec. Koering was vooral befaamd voor de grote reeks onbekende opera’s die hij opnieuw op het toneel bracht. Daarnaast slaagde hij erin om een paar werken die door omstandigheden ten tijde van hun compositie niet opgevoerd werden, toch hun wereldpremière te geven. Het was dan ook de vraag of Jean-Pierre Le Pavec deze traditie zou voortzetten. Met de editie 2012 hebben we hier geen ondubbelzinnig antwoord op gekregen. Zeker, werken al “Thérèse” van Massenet of “Een leven voor de Tsaar” zijn geenszins mainstreams, maar als curiositeit van een gans andere orde dan “Fiesque” van Lalo of “La magicienne” van Halévy. Maar “Le Nozze di Figaro” van Mozart is dan weer een schlager.

Mikhail Glinka staat in de annalen als de “vader van de Russische opera” wat zou kunnen laten vermoeden dat hij de eerste Russische operacomponist is. Niet is minder waar, ook voor Glinka waagden mensen als Fomin of Bortnianski zich aan het schrijven van muziekdrama’s. Glinka is echter de eerste Rus die een opera schreef die zich kwalitatief kon meten met de opera’s van zijn tijdsgenoten elders in Europa. Bovendien legde hij met “Een leven voor de Tsaar” de eerste steen van wat later met onder andere “Boris Godounov” van Moussorgski een belangrijke stroming binnen de Russische opera zou worden: het historische epos. Later zou Glinka met “Ruslan en Ludmilla” de toon zetten voor een ander genre, de sprookjesopera.

Dirigent Alexander VedernikovNa een verblijf van enkele jaren in Italië en Berlijn om muziek te studeren, keerde Glinka in 1834 terug naar Rusland waar hij begon te schrijven aan “Een leven voor de Tsaar”, een werk dat aanvankelijk als oratorium bedoeld werd. Zijn muziek is een soort van mengelmoes van belcanto en Russische volksmelodieën met een orkestratie die eerder Duits aandoet, zeker vergeleken met bvb “I puritani”, een werk van Bellini dat één jaar eerder in première ging. Hij volgde daarbij een wat ongewone werkwijze die inhield dat librettist Rosen tekst diende te schrijven bij muziek die al klaar was in plaats van omgekeerd.

Het hoeft niet te verbazen dat “Een leven voor de Tsaar” bij de eerste opvoering in Sint-Petersburg een succes werd. Niet alleen is er de kwaliteit van de muziek, maar ook thematisch sloot het werk perfect aan bij de nationalistische gevoelens die na de oorlog met Napoleon duidelijk in de lift zaten. Bovendien was de verheerlijking van de tsaar erg welkom in de autocratische sfeer die in het toenmalige Rusland heerste. De gebeurtenissen die in de opera getoond worden, de redding van de nieuwverkozen tsaar door de boer Ivan Soussanin, behandelen immers de oorsprong van de Romanov-dynastie die nog tot aan de Russische revolutie in 1917 aan de macht zou blijven. Het was overigens tsaar Nikolas I die Glinka suggereerde om de oorspronkelijke titel van de opera “Ivan Soessanin”, te veranderen in het veelzeggende “Een leven voor de Tsaar”. Met die naam werd de opera zowat de verplichte seizoensopener voor de Keizerlijke Theaters. Het hoeft niet te verbazen dat het werk tijdens het communisme niet in die vorm opgevoerd kon worden. De oorspronkelijke titel werd in ere hersteld en er werd gezorgd voor een aangepaste tekst waarbij niet de tsaar maar het volk centraal staat.

Albina Shagimuratova (Antonida)We kunnen de geestdrift van tsaar Nikolas I voor Glinka’s opera begrijpen, zeker als de voorstelling die hij zag van het zelfde muzikale niveau was als het concert dat we in Montpellier bijwoonden en waarvoor dirigent Alexander Vedernikov een groot deel van de eer mag opstrijken. Met een wat persoonlijke, extravagante dirigeerstijl wist hij het schitterende koor van Radio France, het op een al even hoog musicerend “Orchestre Philharmonique de Radio France” en de hoogwaardige solisten samen te smelten tot een perfect geheel. Dat hij hierbij af en toe wat details in de muziek opofferde aan het dramatische effect, kunnen we hem graag vergeven.

Eigenlijk eist het koor de hoofdrol op in “Een leven voor de Tsaar”. Glinka schreef voor hen de mooiste passages. Bovendien zijn de personages, op Ivan Soessanin na, weinig uitgewerkt. Nochtans had het “Festival de Radio France” een schitterend solistenkwartet samengesteld. Sopraan Albina Shagimuratova was een geslaagde Antonida, zuiver in de coloraturen en met een mooie, ronde hoogte, zonder het harde kantje dat zangers uit de Russische school maar al te vaak typeert. Het zelfde kan gezegd worden van de Oekraïense tenor Dmitro Popov die zijn ervaring in het Italiaanse genre perfect wist te combineren met een buitengewone dictie, maar die zijn rol helaas beroofd zag van de enige aria. Zijn landgenote, de piepjonge mezzo-sopraan Alisa Kolosova, bewees dat ze een grote toekomst heeft. De bas Gennadi Bezzubenkov wist zich volledig in zijn rol in te leven maar miste wat ons betreft een aantal kwaliteiten om een grote Ivan Soessanin te zijn: allure en vocale autoriteit. Hij gaat bovendien al een dertigtal jaar mee in het gezelschap van het Mariinsky-Theater wat maakt dat zijn stem al wat over het hoogtepunt heen is.

Wat ons betreft kan deze voorstelling van “Een leven voor de Tsaar” moeilijk verbeterd worden, vooral dankzij dirigent Alexander Vedernikov en het ongelooflijke koor van Radio France.

Zoals steeds tijdens het “Festival de Radio France et Montpellier Languedoc-Roussillon” ging het om een eenmalige uitvoering die live uitgezonden werd op de radio. De kans dat het concert ooit op CD verschijnt is reëel.

H.D. (Gepubliceerd op 27 juli 2012)

Foto's van boven naar onder:

1) Mikhail Glinka geschilderd door Repin.
2) Dirigent Alexander Vedernikov
3) Albina Shagimuratova (Antonida).


TERUG NAAR KEUZELIJST FRANKRIJK