OPERA GAZET

RECENSIES

OPERAVOORSTELLINGEN IN FRANKFURT

“DE ZAAK MAKROPOULOS”

Oper FrankfurtOpera in drie bedrijven van Leos Janacek op een libretto van de componist zelf naar het gelijknamige toneelstuk van Karel Capek. Het werk werd gecreëerd in het Nationaal Theater te Brno op 18 december 1926. We zagen op 26 april 2012 een voorstelling in de Oper Frankfurt.

De Zaak Makropoulos - Susan Bullock als Emilia Marty en Paul Groves als Albert Gregor (Foto: Barbara Aumüller)Janacek heeft altijd iets gehad met de dood. Niet alleen is het een bekend gegeven dat de componist een grote angst had om te sterven, de dood is ook een thema dat in elk van zijn opera’s terugkeert. Het hoeft dan ook niet te verwonderen dat Janacek onmiddellijk in de ban was van het toneelstuk “De zaak Makropoulos” van zijn landgenoot Karel Capek waarvan hij in 1922 een voorstelling bijwoonde. In zijn werk gaat Capek uit van de stelling dat de eindigheid van het leven een noodzakelijke voorwaarde is om gelukkig te zijn. Deze gedachte staat lijnrecht tegenover die van zijn tijdsgenoot George Bernhard Shaw die er in zijn “Back to Methuselah” van uit gaat dat geluk recht evenredig is aan de levensduur.

Capek zag het oorspronkelijk helemaal niet zitten dat zijn tekst omgevormd zou worden tot operalibretto maar stemde uiteindelijk toch toe. Janacek schrapte nogal wat van de tekst maar behield alle personages uit het toneelstuk. Toch veranderde hij de hele toon van het werk. Waar Capek zijn toneelstuk als een soort komedie beschouwde en de bijfiguren in zijn toneelstuk als een wat karikaturale verpersoonlijking van de verschillende sociale klassen gezien kunnen worden, is de toon van de opera een stuk grimmiger, meer een soort “film noir”. De dood van E.M. aan het einde van de opera kan erop duiden dat Janacek zich verzoend had met zijn naderende levenseinde, al is er ook hier een contrast met het oorspronkelijke toneelstuk: waar de dame bij Capek met een cynische lach de dood in gaat, sterft ze bij Janacek met een bang hart.

De Zaak Makropoulos - Jan Markvart als Vítek, Susan Bullock als Emilia Marty, Dietrich Volle als Dr. Kolenatý en Paul Groves als Albert Gregor (Foto: Barbara Aumüller)Emilia Marty (of: E.M.) is een zangeres die door het drinken van een elixir meer dan driehonderd jaar oud geworden is. Omdat de kracht van het elixir bijna uitgewerkt is, gaat ze naarstig op zoek naar de formule die zich bij een testament bevindt waarover reeds 100 jaar geprocedeerd wordt. Door haar kennis van de geschiedenis en haar charmes weet ze uiteindelijk in het bezit te komen van de formule. Maar omdat ze de voorbije driehonderd jaar eigenlijk niet echt gelukkig geweest is, schenkt ze de formule aan de jonge zangeres Kristina die ze in het vuur gooit. E.M. sterft.

De muziek die Janacek voor zijn voorlaatste opera schreef, is zoals steeds erg taalgericht. Het is een echt “conversatiestuk” met, op de slotscène voor E.M. na, geen aria’s. Door deze werkwijze valt het soms op dat de binding tussen wat in de orkestbak gebeurt en wat op het toneel gebeurt wel erg dun is. Ook de verhouding tussen muziek en woord is niet zo evident zodat het voor de solisten geen sinecure is om op tijd in te vallen. De aria van E.M. aan het einde is een sterke climax en behoort zeker tot de hoogtepunten van Janacek's oeuvre.

Regisseur Richard Jones en decorontwerper Anthony MacDonald laten het verhaal spelen in een wat neurotisch aandoend eenheidsdecor dat wat doet denken aan een Stasi-kantoor van de voormalige DDR. Door het gebruik van helle kleuren geeft dit de toeschouwer een wat onrustig gevoel, een gevoel dat ook gedeeld wordt door de personages die erg levendig, bij momenten wat hyperactief neergezet worden. De voorgeschiedenis, voornamelijk het drinken van het elixir, wordt tijdens de ouverture uitgebeeld. E.M. is voor Jones geen aristocratische dame zoals ze wel eens wordt neergezet maar een wat verloederde, kettingrokende mannenverleidster. Aan het einde van de opera geeft ze trouwens de formule niet aan Kristina. Wanneer het doek valt, staat E.M. bij het haardvuur te twijfelen of ze de formule zal verbranden of niet. Een interessant uitgangspunt, er is nog steeds niemand die kan zeggen of het eeuwige leven al dan niet gelukkig maakt.

De Zaak Makropoulos - Susan Bullock als Emilia Marty, Graham Clark als Hauk-Šendorf en Paul Groves als Albert Gregor (Foto: Barbara Aumüller)De rol van Emilia Marty is doorheen de jaren uitgegroeid tot een paradepaardje voor dramatische sopranen. In Frankfurt maakte de gerenommeerde Wagnersopraan Susan Bullock haar debuut in deze aartsmoeilijke partij. Ze kwam met haar zware sopraan nooit in de problemen al klonken een paar hoge noten wat genepen. Fysiek paste ze bovendien perfect in het regieconcept.

De andere solisten haalden niet allemaal hetzelfde niveau. Daarbij denken we in de eerste plaats aan de tenor Paul Groves die vocaal duidelijk te kort kwam als Albert Gregor. Vooral in het hoge register vielen een paar uitschuivers te noteren al moeten we toegeven dat Janacek het zijn zangers soms wel erg moeilijk maakt. Zeer genietbaar was de prestatie van veteraan Graham Clark die na een lange carrière een veel moderne opera’s toch nog steeds over een klare, sterke tenorstem beschikt. Johannes Martin Kränzle was imposant als Jaroslav Prus en Christina Karg een sympathieke Kristina.

Het Frankfurter Opern- und Museumsorchester leerden we al eerder kennen als een van de betere Duitse operaorkesten en deze reputatie werd met deze opvoering van “De zaak Makropoulos” alleen maar bevestigd. Onder de leiding van Friedemann Layer werd steeds de ideale klankkleur voor Janaceks muziek gevonden.

De Zaak Makropoulos - Susan Bullock als Emilia Marty en Jan Markvart als Vítek (Foto: Barbara Aumüller)We zouden “De zaak Makropoulos” zeker geen gemakkelijke opera noemen die voor iedereen geschikt is. Maar wie het werk in goede omstandigheden wil leren kennen kunnen we de productie in de Oper Frankfurt zeker aanbevelen.

H.D. (Gepubliceerd op 30/4/2012)

Foto's van boven naar onder:

1) Susan Bullock als Emilia Marty en Paul Groves als Albert Gregor.
2) Jan Markvart als Vítek, Susan Bullock als Emilia Marty, Dietrich Volle als Dr. Kolenatý en Paul Groves als Albert Gregor.
3) Susan Bullock als Emilia Marty, Graham Clark als Hauk-Šendorf en Paul Groves als Albert Gregor.
4) Susan Bullock als Emilia Marty en Jan Markvart als Vítek.

Copyright foto's © Barbara Aumüller.

TERUG NAAR KEUZELIJST DUITSLAND