OPERA GAZET

RECENSIES

CONCERTEN EN OPERAVOORSTELLINGEN IN ANTWERPEN

"ISRAELIS BRÜNNLEIN"

Augustinus Muziekcentrum (AMUZ)Madrigalen van Johann Hermann Schein op Bijbelse teksten. De bundel werd in 1623 gepubliceerd in Leipzig. Bijgewoonde uitvoering door Gli Angeli Genève in het Augustinus Muziekcentrum (AMUZ) te Antwerpen op 16 oktober 2011.

Johann Hermann ScheinHet Internet afschuimen naar informatie over Johann Hermann Schein is een ondankbare taak. Negentig procent van de zoekresultaten leiden naar online verkoop van cd’s. Nuttige gegevens over de componist en zijn werken vindt je amper. Het meest duidelijke overzicht vonden wij in het programmaboekje van het concert zelf, een bijdrage die wij - met dank aan Stephan MacLeod - niet aan onze lezers willen onthouden.

Johann Hermann Schein kreeg zijn vroegste muzikale opleiding in Dresden, waar hij als koorknaap zong in de kapel van de keurvorst van Saksen. Met een beurs voor begaafde leerlingen bekwaamde hij zich vervolgens aan de Landesschule in Pforta. Hoewel hij later ook rechten studeerde in Leipzig, was de muziek toch zijn bestemming. Hij bekleedde verschillende functies, zoals muziekleraar van de kinderen van mecenas Gottfried von Wolffersdorf in Weissenfels en kapelmeester van de hofkapel in Weimar, voordat hij in 1616 als dertigjarige werd aangesteld als cantor aan de Thomaskirche in Leipzig. Deze post behield hij tot zijn vroege dood veertien jaar later. Een prettig leven had Schein niet: hij leed aan allerlei aandoeningen, waarvan tuberculose en nierstenen hem het meest moeten hebben gekweld. Ook zijn familie werd zwaar getroffen: hij was tweemaal getrouwd, maar beide echtgenotes stierven jong en ook acht van zijn tien kinderen overleden op jonge leeftijd.

Hoewel Schein zelf nooit een voet buiten de Duitse oostelijke staten zette, stond hij wel degelijk open voor de muzikale ontwikkelingen elders in Europa, vooral Italië. Zijn ontmoeting in Weissenfels met zijn leeftijdgenoot Heinrich Schütz, die beschikte over een ijzeren constitutie en net terug was van een studiereis in Venetië, is wat dat betreft bepalend geweest. Maar anders dan Schütz componeerde Schein naast geestelijk ook veel wereldlijk werk, waaronder vrolijke drinkliederen waarin hij nieuwe verworvenheden verwerkte als de Italiaanse concertatostijl en de basso continuo. Schein schreef daarbij vaak zijn eigen poëtische teksten. “Israelis Brünnlein”, ofwel “De fonteinen van Israël”, is een verzameling van 26 Duitse madrigalen op Bijbelse teksten - 23 uit het Oude Testament, twee uit het Nieuwe Testament en één die wordt toegeschreven aan de componist zelf. De bundel werd in 1623 gepubliceerd in Leipzig.

Hana Blazikovaln het eerste kwartaal van de 17de eeuw was de muziek in Noord-Duitsland in de greep van een volkomen nieuw elan. Terwijl oorlogen en epidemieën het land teisterden, werkten Schein, Schütz en Scheidt vol enthousiasme aan de invoering van de innovatieve Italiaanse stijl in hun vaderland. De oer-Duitse polyfone traditie van Praetorius werd van de kaart geveegd en daarmee veranderde voorgoed de hele Noord Europese muziekstijl.

ln Italië, aan de andere kant van de Alpen, hadden Monteverdi en de zijnen aan het begin van de 17de eeuw de seconda prattica geïntroduceerd die, in tegenstelling tot de polyfone renaissancetraditie van de prima prattica - waarin alle stemmen even belangrijk zijn - voor het eerst het uitdrukken van de individuele emotie mogelijk maakte. Maar naast deze nieuwe monodische stijl was ook het madrigaal een bron van inspiratie. ln deze meerstemmige geestelijke of wereldlijke liedvorm speelt niet zozeer het kunstige stemmenweefsel de hoofdrol, als wel de tekst en de retorische kracht ervan. Met name Schein voelde zich aangesproken door deze specifiek Italiaanse vorm en stelde zich tot taak om ook in Duitsland een genre te populariseren waarin het woord prevaleert boven de noten. Meer nog dan zijn illustere vakbroeders Schütz en Scheidt, zette hij zich in om te bewijzen dat de Duitse taal net zo geschikt is om zich te plooien naar de muziek als de poëzie van Petrarca. Woordschildering, het uitbeelden van woorden en gevoelens in muzikale motieven, was daarbij zijn ultieme gereedschap.

Stephan MacLeodDe 26 motetten waaruit “Israelis Brünnlein” bestaat en waarvan er in dit concert 19 werden uitgevoerd, zijn allemaal gewijd aan verschillende hoogdagen van het lutherse liturgische jaar en aan andere gelegenheden waarbij de kerk traditioneel een rol speelt, zoals huwelijken en begrafenissen. Het zijn stuk voor stuk hoogtepunten uit die periode van muzikaal avontuur, die heeft gezorgd voor een nieuwe verhouding tussen tekst en muziek in Duitsland en die later door Dietrich Buxtehude en vervolgens door Johann Sebastian Bach is geperfectioneerd.

De uitvoering door Gli Angeli Genève was bijzonder stijlvol. Toch is de muziek van Schein iets te sober naar onze smaak. Wij misten vooral de kleur en het rijkere klankidioom dat wij kennen van zijn Italiaanse tijdgenoot Claudio Monteverdi. De begeleiding van de vijf zangsolisten was weinig virtuoos en beperkte zich tot drie musici: een orgel, een cello en een harp. Zangtechnisch werden er uitstekende prestaties geleverd door de tenors Robert Getchell en Jan Kobow. De moeilijkste en meest virtuoze partijen waren deze van de sopranen, hier vertolkt door Hana Blazikova en Aleksandra Lewandowska. Het was jammer dat zij hun stemmen niet beter konden doseren tot het klankvolume van hun mannelijke collega’s. Zij kwamen vaak schril boven het geheel uit, waardoor enkele uitschuivers niet ongemerkt konden blijven. De donkere basstem van Stephan MacLeod contrasteerde mooi met dit vederlicht ensemble. Hij zorgde bovendien voor de subtiele muzikale leiding, waarbij soberheid kennelijk troef was.

Na Genève, Brussel en Maastricht was het laatste concert van deze tournee te beluisteren in Utrecht op 17 oktober 2011.

Er bestaat een goede cd-opname van “Israelis Brünnlein” op Harmonia Mundi door het Ensemble Vocal Européen o.l.v. Philippe Herreweghe.

G.M. (Gepubliceerd op 18/10/2011)

Foto's van boven naar onder:

1) Johann Hermann Schein.
2) Hana Blazikova.
3) Stephan MacLeod.

TERUG NAAR KEUZELIJST BELGIË

"CARMEN”

Internationale Opera ProductiesOpera van Georges Bizet (muziek) en Henri Meilhac & Ludovic Halévy (libretto) naar een novelle van Prosper Mérimée. Eerste opvoering in de Opéra-Comique te Parijs op 3 maart 1875. Première van deze productie door de Internationale Opera Producties in samenwerking met de Staatsopera van Rousse op 29 oktober 2011 te Heerlen. Bijgewoonde voorstelling op 21 november 2011 in de Stadsschouwburg te Antwerpen.

Carmen - Michele Filanti als Zuniga en Paolo Bartoluci als Don José (Foto: Momchil Mihaylov) Er werd een goede start genomen met de bekende ouverture waarin alleen de bekkens een beetje te luid overkwamen. Bij het opgaan van het doek zagen we een mooi decor van Guy-Claude François, dat de hele avond dienst deed met enkele kleine wijzigingen per scène.

Tot onze grote verbazing kwam na het openingskoor een verteller op (David Macalusa), die tijdens de hele voorstelling geregeld tussenkwam om uitleg te geven in de Franse taal met Nederlandse boventiteling. Persoonlijk vonden wij dit nogal storend voor de continuïteit van de actie. Deze acteur had echter wel een luide stem en een duidelijke uitspraak.

De ster van de avond was Yaroslova Kozina in de rol van Carmen. Zij was zowel vocaal als scenisch zeer overtuigend. Zij zong zeer gefraseerd en koppelde haar soepele stem aan een seksueel geladen verschijning. Zij is zowat de beste Carmen die wij in jaren gezien hebben.
De partij van Micaëla werd vertolkt door Mariana Panova. Deze sopraan bracht een vrij sobere vertolking, maar leek ons niet jeugdig genoeg voor deze rol.
Paolo Bartolucci was de Don José van dienst. We vonden zijn vertolking in de eerste acte vrij mager (hoewel dit niet voor zijn figuur geldt), maar hij verbeterde naar het einde toe. Hij maakte indruk op het publiek door zeer luid te zingen, wat niet altijd even mooi was. Ook zijn kostumering had beter aangepast kunnen zijn aan zijn figuur.
Carmen - Alice Gregorio als Mercédès, Yaroslava Kozina als Carmen en Dorine Mortelmans als Frasquita (Foto: Momchil Mihaylov)Sergio Foresti toonde een jonge viriele Escamillo. Hij zong zijn Toreadoraria heel kordaat met een prachtige stemkleur in een kostuumpje dat meer aan een Amerikaanse filmster deed denken met zonnebril incluis.
De Frasquita van de Belgische Dorine Mortelmans en de Mercédès van Alice Gregorio waren uitstekend. Kris Belligh als Le Dancaïre en Erik Slik als Le Remendado pasten ook zeer goed in het geheel. Het kwintet in de herberg van Lillas Pastia was een hoogtepunt, zowel scenisch als vocaal. Verder vertolkte Michele Filanti de rol van Zuniga en Christophe Herrada was Moralès.

Het koor van de opera van Rousse was vocaal heel sterk en op enkele plaatsen ook heel beweeglijk. Daar een echt kinderkoor in de eerste acte ontbrak, werd dit op een zeer ludieke manier opgevangen door een wit doek te spannen waarop een filmpje geprojecteerd werd met kinderen die soldaatje speelden, terwijl enkele jonge koorleden de partij zongen.

De regie van Dominique Serron kon ons niet steeds overtuigen. Soms gebeurde er te weinig en soms dan weer nutteloze zaken. Een aantal Spaanse dansen waren in een choreografie van Carlos Vilán en pasten goed in het geheel van het werk.

Carmen - Dorine Mortelmans als Frasquita en Sergio Foresti als Escamillo (Foto: Momchil Mihaylov)De muzikale leiding berustte bij Konrad Leitner. De dirigent op onze voorstelling was Nayden Todorov, die we al eerder aan het werk zagen in de “Carmina Burana” in oktober laatstleden. Hij dirigeerde met vaste hand de juiste tempi en schakeringen.

Het publiek was niet zo heel talrijk en bestond duidelijk niet uit echte operabezoekers. Wel was er achteraf redelijk veel applaus. De open doekjes waren wel mager.

Al bij al was het een redelijk te genieten voorstelling.

H.V. (Gepubliceerd op 23/11/2011)

Foto's van boven naar onder:

1) Michele Filanti als Zuniga en Paolo Bartoluci als Don José.
2) AliceGregorio als Mercédès, Yaroslava Kozina als Carmen en Dorine Mortelmans als Frasquita.
3) Dorine Mortelmans als Frasquita en Sergio Foresti als Escamillo.

Copyright © Momchil Mihaylov.

TERUG NAAR KEUZELIJST BELGIË

“CHRISTMAS IN BLUE”

Kerstconcert door het Universitair Koor Antwerpen in de Kapel van de Grauwzusters te Antwerpen op 14 december 2011.

Dirk De NefGratis toegang en gratis programmaboekje! Dit laatste was zeer overzichtelijk, bevatte alle zangteksten en gaf dikwijls een korte verklaring. De overvolle kapel met een jeugdig en een iets minder jeugdig publiek, zoals wij zelf met familiale binding, reageerde verdiend zeer enthousiast.
Dit studentenkoor was vrij evenwichtig van klank. Enkele leden zongen verdienstelijk korte solopartijen, hun namen werden niet vernoemd, maar Naomi Riemis was ons al bekend door vroegere prestaties. Het vocale programma bestond uit minder bekende stukken, gearrangeerd door John Rutter en meer bekende liederen en gedichten, gearrangeerd in een jazzy stijl door o.a. Will Todd en Christopher Norton. Tijdens hun zoektocht stootten ze op een kerstcompilatie van Nigel Short, voormalig lid van de King’s Singers, waaruit het repertorium werd gekozen.

De pianobegeleidingen, die soms iets te hard klonken, werden zeer volgzaam verzorgd door Peter Jeurissen. Samen met Hanne De Nef (cello) werden werken van Rachmaninoff, Grieg en Schubert uitgevoerd. Deze jonge celliste is de dochter van Dirk De Nef en studeert nog. Alles laat een mooie toekomst voorzien. De pianist speelde ook enkele werken op het orgel, dat zich op de hoogzaal achteraan in de kapel bevindt. Het waren interessante korte werken van Pierre Froidebise en Kurt Bikkembergs in een goed gekozen registratie.

De dirigent, waarmee we even konden praten, is ook dirigent van het groot gemengd koor Arti Vocali en het Leuvens Koor Tourdion. Hij zingt zelf bij het vocaal mannenkwartet Kompakt en is medeoprichter van “Homm’eros” (mannenkoor). Ook als componist is hij bedrijvig. Opvallend hierin is zijn Antwerpse cantate “’k Zing A geire”. We houden wel van zijn beheerste en duidelijke leiding, afgewisseld met gepassioneerde fragmenten. Hij kon dit jeugdige liefhebberskoor tot heel wat mooie vertolkingen leiden.

Naderhand was er een drankje voorzien met de uitvoerders, waar echter bleek dat de zangers nog lang niet uitgezongen waren.
Een zeer aangename avond in aanloop naar de kerstdagen.

H.V. (Gepubliceerd op 15/12/2011)

Foto: Dirk De Nef.

TERUG NAAR KEUZELIJST BELGIË